Tahririy boşqaruv va tahririyat mustaqilligi siyosati

Ushbu siyosat ta’sischi, nashriyotchi va tahririyat o‘rtasidagi vakolatlar taqsimotini, tahririy qarorlarni qabul qilish va vakolatlarni topshirish tartibini, shuningdek ilmiy baholashni ma’muriy, moliyaviy va shaxsiy ta’sirlardan himoya qilish choralarini belgilaydi.

01. Maqsad va tashkiliy asoslar

“Texnosfera xavfsizligi” jurnalining ta’sischisi — “Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti (keyingi o‘rinlarda — Universitet), nashriyotchisi — “I-EDU GROUP” MChJ. Universitet va nashriyotchi jurnal faoliyatining tashkiliy asoslarini ta’minlaydi, tahririyat esa materiallarning ilmiy baholanishi va tahririy qarorlar uchun javobgardir.

Tahririy mustaqillik jurnalning e’lon qilingan qoidalari doirasida manfaatdor shaxslarning noqonuniy aralashuvisiz asoslangan qarorlar qabul qilish imkoniyatini anglatadi. U qarorlar sifati, tartiblarga rioya etish va aniqlangan xatolarni tuzatish uchun javobgarlik bilan uyg‘unlashadi.

Siyosat barcha tahririy materiallar va nashr formatlariga, jumladan maxsus sonlar va taklif etilgan maqolalarga tatbiq etiladi. Muallifning Universitet yoki nashriyotchiga aloqadorligi, lavozimi yoxud tahririyat bilan munosabatlari maqolani qabul qilishda alohida tartib yaratmaydi.

02. Vakolatlarni chegaralash

  • Universitet va nashriyotchi o‘z vakolatlari doirasida moliyalashtirish, kadrlar va texnik xizmatlarni, tayinlashlarni tashkiliy rasmiylashtirishni, nashriyot infratuzilmasining ishlashini va qabul qilingan nashriyot majburiyatlarining bajarilishini ta’minlaydi.
  • Bosh muharrir ilmiy va tahririy faoliyatga rahbarlik qiladi, siyosatlarning qo‘llanishini ta’minlaydi, tahririy vakolatlarni taqsimlaydi va sifat nazorati tizimi uchun javobgardir.
  • Vakolatli muharrirlar hujjatlashtirilgan topshiriq doirasida qaror qabul qiladi yoki tavsiyalar tayyorlaydi.
  • Tahrir hay’ati jurnalning ilmiy rivojlanishi va faoliyat sifati bo‘yicha maslahat beradi; uning tarkibi va vazifalari alohida Tahrir hay’ati siyosati bilan tartibga solinadi.

Universitet va nashriyotchi tahririyat bilan budjet, resurslar, umumiy strategiya va tashkiliy natijalarni muhokama qilishi mumkin. Biroq bu vakolatlar muayyan maqola bo‘yicha istalgan qarorni belgilash, materialni qabul qilishni talab etish yoki obro‘ hamda tijorat manfaatlarini himoya qilish uchun ilmiy asoslangan xulosalarni nashr etishni taqiqlash huquqini bermaydi.

Resurslardagi o‘zgarishlar joriy majburiyatlarga ta’siri baholangan holda bosh muharrir bilan muhokama qilinadi. Moliyalashtirish, kadrlar bo‘yicha qarorlar va texnik kirish huquqlari muayyan tahririy qarorga majburlash vositasi sifatida ishlatilmaydi.

03. Bosh muharrirni tayinlash va uning hisobdorligi

Bosh muharrir Universitet tomonidan mutaxassislik malakasi, tahririy tajribasi, kasbiy halolligi va vazifalarni bajarish imkoniyati hujjatlashtirilgan tarzda baholangandan keyin tayinlanadi. Nomzodni ko‘rib chiqishda manfaatdor bo‘lmagan mutaxassislarning fikri olinadi. Tayinlashdan oldin nomzod muhim manfaatlari va boshqa tahririy majburiyatlarini oshkor qiladi.

Ushbu siyosat kuchga kirgandan keyingi yangi tayinlashlar va vakolatni uzaytirishlar uchun uch yillik muddat belgilanadi. Vakolatlar, majburiyatlar, hisobdorlik tartibi, vakolatni uzaytirish, faoliyatni tugatish va nizolarni hal qilish shartlari yozma qayd etiladi. Qayta tayinlash baholash natijalariga ko‘ra amalga oshiriladi; avtomatik uzaytirish qo‘llanilmaydi.

Faoliyat yiliga kamida bir marta baholanadi. Bunda tartiblar sifati, qarorlarning asoslanganligi, muddatlarga rioya etish, murojaatlar bilan ishlash va jurnal haqidagi ma’lumotlarning ishonchliligi hisobga olinadi. Daromad, qabul qilingan maqolalar ulushi va iqtiboslar o‘sishi muharrir muvaffaqiyatining mustaqil ko‘rsatkichlari sifatida ishlatilmaydi.

Vakolatlarni muddatidan oldin tugatish hujjatlashtirilgan asoslar, muharrirni xabardor qilish va tushuntirish berish imkoniyatini talab qiladi. Zaif maqolani qabul qilishdan vijdonan bosh tortish, asoslangan tanqidni nashr etish yoki qoidabuzarlik haqida xabar berish chetlashtirish uchun asos bo‘lmaydi. Nizoli holatlar 7-bo‘limda belgilangan mustaqil tartib bo‘yicha ko‘rib chiqiladi.

04. Tahririy qarorlar va vakolatlarni topshirish

Qo‘lyozmani taqrizga yuborish, qayta ishlashga qaytarish, qabul qilish yoki rad etish haqidagi qarorni manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lmagan bosh muharrir yoxud vakolatli muharrir qabul qiladi. Qarorlar jurnalning texnosfera xavfsizligi yo‘nalishiga muvofiqlik, ilmiy asoslanganlik, dalillar sifati va axloqiy talablarga rioya etishga tayanadi. Ekspert baholash tartibi Taqrizlash siyosatida belgilanadi.

Vakolat topshirilganda mas’ul muharrir, muayyan qo‘lyozma yoki yo‘nalish, vakolat hajmi va qo‘shimcha tasdiqlash zarurati qayd etiladi. Muallif e’lon qilingan qaror uchun kim javobgarligini aniqlash imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak. Vazifani topshirish tahririyatni tartibga rioya qilish javobgarligidan ozod etmaydi.

Hay’at, taqrizchilar va taklif etilgan mutaxassislarning tavsiyalari mazmunan hisobga olinadi, biroq qaror ma’muriy ovoz berishga aylantirilmaydi. Maqola taklif etilishi, maxsus son bo‘yicha kelishuv yoki rahbar ko‘rsatmasi belgilangan baholash o‘rnini bosa olmaydi.

Yangi muhim ma’lumotlar, aniqlangan xato yoki asoslangan apellatsiya mavjud bo‘lsa, qaror sabablari hujjatlashtirilgan holda qayta ko‘rib chiqilishi mumkin. Bosh muharrir chetlashtirilgan holatda u tayinlangan mustaqil muharrir qarorini tasdiqlamaydi yoki bekor qilmaydi. Nashriyotchi tahririy apellatsiyani ma’muriy buyruq bilan almashtirmaydi.

05. Moliyaviy va texnik vazifalarni ajratish

Maqola bo‘yicha qaror qabul qiluvchi muharrirlar uning to‘lovi, to‘lovdan ozod etish yoki individual moliyaviy kelishuvni ko‘rib chiqmaydi. Bu vazifalarni Universitet yoki nashriyotchining alohida tayinlangan ma’muriy xodimi yoxud bo‘linmasi bajaradi. Xodimlar soni cheklangan bo‘lsa ham, vazifalar turli shaxslar o‘rtasida taqsimlanadi.

Qo‘llab-quvvatlash miqdori, xarajatlarni qoplash manbasi va muallifning moliyaviy ahvoli ekspertlarni tanlash, qo‘lyozmani baholash va qarorga ta’sir qilmaydi. Muharrirlar va xodimlarga haq alohida maqolalarni qabul qilganlik uchun belgilanmaydi. To‘lov va xarajatlarni qoplash shartlari alohida siyosatda e’lon qilinadi.

Texnik mutaxassislar platforma hamda materiallar bilan tasdiqlangan operatsiyalarni bajaradi. OJS tizimiga ma’muriy kirish huquqi ilmiy qarorni o‘zgartirish, taqrizni almashtirish, e’tirozlarni o‘chirish yoki tahririy ruxsatsiz qo‘lyozmani nashr etish huquqini bermaydi.

06. Manfaatlar to‘qnashuvida mustaqil ko‘rib chiqish

Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lganda vakolatlar boshqa malakali muharrirga topshiriladi. Bosh muharrir o‘rinbosari bu vazifani faqat mustaqilligi tasdiqlangan taqdirda bajarishi mumkin; lavozim nomining o‘zi haqiqiy munosabatlarni tekshirish o‘rnini bosa olmaydi.

Agar muallif bosh muharrir, uning bevosita rahbari yoki ichki muharrir xizmat jihatidan bog‘liq bo‘lgan boshqa shaxs bo‘lsa, boshqa tashkilotdan munosib muharrir tayinlanadi. Tadqiqot mavzusi Universitet yoki nashriyotchining institutsional manfaatlariga jiddiy taalluqli bo‘lib, ichki chetlashtirish mustaqillikni ta’minlay olmasa ham shu tartib qo‘llaniladi.

Manfaatdor bo‘lmagan hay’at a’zosi tashqi muharrirni tanlashni uning malakasi, aloqalari va yozma roziligini tekshirgan holda tashkil etadi. Tayinlash, vakolatlar va chetlashtirish asosi qayd etiladi. Manfaatdor shaxs o‘rnini bosuvchi muharrirni tanlamaydi va uning qarorini nazorat qilmaydi; kotibiyat texnik yordam ko‘rsatadi.

Manfaatlar to‘qnashuvi ta’riflari va ularni oshkor qilish majburiyatlari Manfaatlar to‘qnashuvi siyosatida belgilanadi. Mustaqil taqrizlash va bunday ko‘rib chiqishni maqolada ko‘rsatish tartibi Taqrizlash siyosatida tartibga solinadi.

07. Bosimdan himoya qilish va nizolarni hal etish

Maqolani ilmiy baholashga aloqador bo‘lmagan sabablar bilan qabul qilish yoki rad etishni talab qilish, xizmat oqibatlari bilan tahdid qilish, muhim xatoni yashirishga urinish va mustaqil ishtirokchilarni tanlashga aralashish holatlari qayd etilishi kerak. Muharrir tegishli yozishmalarni saqlaydi va rasmiy kanal orqali aralashuv haqida xabar beradi.

Murojaat bosh muharrirga tegishli bo‘lsa, uni mazmunan ko‘rib chiqish uchun bosh muharrirning o‘ziga emas, manfaatdor bo‘lmagan mas’ul shaxsga topshiriladi. Tahririy mustaqillik bo‘yicha murakkab nizoni ko‘rib chiqish uchun kamida uch nafar mutaxassisdan iborat guruh tuziladi; ko‘pchilik, shu jumladan rais, Universitet va nashriyotchidan tashqaridagi, manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lmagan shaxslar bo‘lishi kerak. Nizo Universitet yoki nashriyotchi rahbariyatiga tegishli bo‘lsa, ko‘rib chiqish to‘liq tashqi tarkibga topshiriladi.

Nizo ishtirokchilariga ko‘rib chiquvchi guruh tarkibi va tushuntirishlar taqdim etish tartibi ma’lum qilinadi; manfaatlar to‘qnashuvi haqidagi asoslangan e’tirozlar mazmunan ko‘rib chiqishdan oldin tekshiriladi. Universitet yoki nashriyotchining tashkiliy yordami ularga guruh xulosalarini oldindan belgilash huquqini bermaydi.

Guruh vakolatlar va tartiblarga rioya etilganini baholaydi hamda aralashuvni bartaraf etish, mas’ul shaxsni almashtirish, kirish huquqini tiklash yoki mustaqil qayta ko‘rib chiqish kabi choralarni taklif qiladi. Guruh maqolani ma’muriy qaror bilan qabul qilmaydi. Yakun va choralar hujjatlashtiriladi; natija haqida ishtirokchilarga maxfiylik talablari doirasida xabar beriladi. Muammo haqida vijdonan xabar berish javob choralariga sabab bo‘lmasligi kerak.

08. Kirish huquqlarini boshqarish va hujjatlashtirish

Tahririy tayinlashlar, chetlashtirishlar, qaror asoslari va muhim o‘zgarishlar OJS yoki boshqa himoyalangan tahririy hisob tizimida saqlanadi. Yozuvni tuzatishda kuzatish mumkin bo‘lgan tarix saqlanishi kerak; soxta taqrizlar, sanalar va tasdiqlar yaratish taqiqlanadi.

Kirish huquqi xizmat zarurati asosida beriladi va rol o‘zgarganda, chetlashtirish yoki faoliyat tugaganda qayta ko‘rib chiqiladi. Administratorning texnik imkoniyatlari tashkiliy qoidalar va harakatlar hisobi bilan cheklanadi; ular ilmiy vakolat sifatida talqin qilinmaydi. Maxfiy materiallar rahbariyat yoki moliya xodimlariga faqat lavozimi asosida berilmaydi.

Avtomatlashtirilgan vositalardan foydalanishga tegishli siyosat doirasida va inson nazorati ostida ruxsat etiladi. Vosita mustaqil tahririy qaror subyektiga aylanmaydi. AI, maxfiylik va saqlash bo‘yicha batafsil qoidalar alohida hujjatlarda belgilanadi.

09. Sifat nazorati va shaffoflik

Bosh muharrir yiliga kamida bir marta Universitet, nashriyotchi va tahrir hay’atiga faoliyatning umumlashtirilgan bahosini taqdim etadi: tartiblarga rioya qilish, ish yuklamasi, muddatlar, murojaatlar, tuzatishlar va zarur takomillashtirishlar. Hisobot anonim taqrizchilarning shaxsini oshkor qilish yoki qo‘lyozmalarga cheklanmagan kirish huquqini berishni nazarda tutmaydi.

Saytda ta’sischi, nashriyotchi, muharrirlar, ularning tashkilotlari va rasmiy aloqa ma’lumotlari dolzarb saqlanadi. Muddatlar, tarkib, indekslanish va qo‘llanilayotgan xizmatlar haqidagi bayonotlar tekshirilishi mumkin bo‘lishi kerak. Ochiq ma’lumotlar faqat rejalashtirilgan imkoniyatlarni emas, haqiqiy holatni aks ettiradi.

E’lon qilingan nashr jadvalidan chetlanishlar qayd etiladi va hujjatlar asosida tushuntiriladi. Sonlar tarixi saytning tegishli bo‘limida ochiq ko‘rsatiladi; noma’lum sabablar taxminlar bilan almashtirilmaydi. Sonni to‘ldirish uchun ilmiy talablar pasaytirilmaydi.

10. Faoliyat uzluksizligi va siyosatni qo‘llash

Bosh muharrir almashganda yoki vazifalarni vaqtincha bajara olmaganda Universitet aniq muddat va vakolatlarga ega malakali vazifani bajaruvchi shaxsni tayinlaydi. Yakunlanmagan materiallar, murojaatlar va zarur yozuvlar hujjatlashtirilgan tarzda topshiriladi. Tayinlash avvalgi chetlashtirishlarni bekor qilmaydi va qarorlarni o‘zboshimchalik bilan qayta ko‘rib chiqish uchun asos bo‘lmaydi.

Tahririy qoidalardagi o‘zgarishlar bosh muharrir va hay’at ishtirokida tayyorlanadi, Universitet va nashriyotchining tashkiliy imkoniyatlari bilan muvofiqlashtiriladi hamda haqiqiy kuchga kirish sanasi bilan e’lon qilinadi. Avval topshirilgan qo‘lyozmalarga ta’sir qiluvchi muhim o‘zgarishlar tegishli mualliflarga yetkaziladi. Yangi qoidalar ilgari bajarilgan ishni o‘sha vaqtda mavjud bo‘lmagan talablar bo‘yicha bajarilgan deb ko‘rsatish uchun ishlatilmaydi.

Ushbu siyosat tasdiqlanib, rasman e’lon qilingandan keyin qo‘llaniladi. Taqrizlash, hay’at a’zoligi, manfaatlar to‘qnashuvi, shikoyatlar, axloqiy tekshiruvlar va nashrlarni tuzatish tartiblari tegishli alohida siyosatlarda belgilanadi.

Rasmiy murojaat kanali: technosphere@tiiame.uz

Murojaatda masala tahririy boshqaruv yoki mustaqillikka tegishli ekanini ko‘rsatish kerak. Tahririyat kanali orqali murojaat qilish manfaatlar to‘qnashuvini yuzaga keltirsa, 7-bo‘limga muvofiq mustaqil ko‘rib chiqishni so‘rab Universitetning rasmiy aloqa kanallaridan foydalanish mumkin.

Uslubiy yo‘nalishlar

Siyosat tegishli xalqaro tavsiyalarni hisobga oladi. Aniq boshqaruv tartiblari va vakolat muddatlari jurnalning ichki qoidalaridir.

Sahifa boshiga qaytish


ISSN 2181-3981 (Online)