Şikoyatlar va apellatsiyalarni körib çiqiş siyosati

Jurnal murojaatlarni ko‘rib chiqishning tushunarli va adolatli tartibini ta’minlaydi. Ushbu siyosat nashr jarayoni ishtirokchilarining harakatlari yuzasidan shikoyatlar va tahririy qarorlar ustidan apellatsiyalarni farqlaydi, ularni topshirish, mustaqil tekshirish, javob berish va keyinchalik qayta ko‘rib chiqish tartibini belgilaydi.

01. Maqsad va murojaat turlari

Siyosat “Texnosfera xavfsizligi” jurnaliga, uning tahririyati, taqrizchilari, tahrir hay’ati a’zolari, taklif etilgan muharrirlari, xodimlari, ta’sischisi va nashriyotchisi — “Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universitetiga (keyingi o‘rinlarda — Institut) tatbiq etiladi. U odatiy va maxsus sonlarni, qo‘lyozmalar bilan ishlash jarayonini hamda ilgari nashr etilgan materiallarni qamrab oladi.

Shikoyat — nashr jarayoni ishtirokchilarining harakatlari, harakatsizligi, tahririy xizmat sifati yoki qoidalarga rioya etilishi yuzasidan murojaat, masalan, tushuntirilmagan kechikish, noo‘rin muloqot, maxfiylikning buzilishi yoki manfaatlar to‘qnashuvi haqida. Apellatsiya — muallifning qo‘lyozma yuzasidan qabul qilingan muayyan tahririy qarorni, shu jumladan tashqi taqrizlashdan oldingi rad etish qarorini qayta ko‘rib chiqish haqidagi asoslantirilgan iltimosi.

Plagiat, ma’lumotlarning ishonchliligi, mualliflik va boshqa ehtimoliy qoidabuzarliklarga oid murojaatlar ham shu kanallar orqali qabul qilinadi, biroq tegishli maxsus siyosatlar asosida tekshiriladi. Murojaatda bir nechta masala bo‘lsa, tahririyat ularni ko‘rib chiqishni muvofiqlashtiradi va murojaatchiga har bir masalaga qaysi tartib qo‘llanilishini bildiradi.

02. Kim murojaat qilishi mumkin va qanday asoslar ko‘rib chiqiladi

Muallif, taqrizchi, o‘quvchi, xodim yoki boshqa manfaatdor shaxs yoxud tashkilot shikoyat berish huquqiga ega. Mazmunli anonim murojaat material va holatlarni aniqlash imkonini bersa, u ham tekshiriladi. Ismning ko‘rsatilmagani shikoyatni rad etish uchun mustaqil asos emas; qayta aloqa ma’lumotlari bo‘lmasa, aniqlashtirish va xabardor qilish imkoniyatlari cheklanadi.

Umumiy tahririy qaror bo‘yicha apellatsiyani barcha hammualliflar bilan kelishgan holda mas’ul muallif topshiradi. Ushbu talab har bir hammuallifning qoidabuzarlik, mualliflik nizosi yoki boshqa hammuallifning harakatlari haqida alohida xabar berish huquqini cheklamaydi.

  • Qo‘lyozmani baholashdagi muhim faktik yoki texnik xato.
  • Ko‘rib chiqish davomida ilgari taqdim etilgan va qarorga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan materiallarning hisobga olinmagani.
  • E’lon qilingan tartibning buzilishi, qoidalarning asossiz ravishda turlicha qo‘llanilishi yoki noxolislik belgilari.
  • Muharrir yoki taqrizchining qarorga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan bartaraf etilmagan manfaatlar to‘qnashuvi.

Yangilik yoki ilmiy ahamiyat bahosiga oddiy qo‘shilmaslik, kasbiy o‘sishni tezlashtirish istagi yoki sarflangan mablag‘larga havola qilish yetarli asos hisoblanmaydi. Yangi natijalarga ega sezilarli qayta ishlangan tadqiqot, tahririyat ruxsat bergan taqdirda, odatda yangi qo‘lyozma sifatida ko‘rib chiqiladi; bu avvalgi versiya bahosi noto‘g‘ri bo‘lganini isbotlamaydi.

03. Murojaatni qanday va qachon topshirish kerak

Murojaat OJS tizimidagi qo‘lyozma bo‘yicha yozishmalar orqali yoki technosphere@tiiame.uz manziliga yuboriladi. Xabar mavzusida “Shikoyat” yoki “Apellatsiya” va qo‘lyozma raqami, nashr etilgan maqola uchun esa sarlavha va DOI yoki havola ko‘rsatiladi. Murojaatni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun ayni qo‘lyozmani qayta topshirish talab etilmaydi.

  • Javob olish uchun aloqa ma’lumotlarini, material bilan qanday bog‘liqligingizni hamda bahsli qaror yoki voqea sanasini ko‘rsating.
  • Muayyan holatlarni va ma’lum bo‘lsa, buzilgan bo‘lishi mumkin bo‘lgan qoidani tavsiflang.
  • Masalaga tegishli hujjatlar, yozishmalar, havolalar va dalillarning izchil tushuntirishini ilova qiling; apellatsiya uchun muharrir yoki taqrizchi xulosasidagi bahsli bandlarga javoblarni keltiring.
  • Kutilayotgan natijani, masalan, texnik xatoni tuzatish, kechikish sababini tushuntirish yoki qarorni mustaqil qayta ko‘rib chiqishni ko‘rsating.

Apellatsiya qaror olingan kundan boshlab 30 kalendar kun ichida topshiriladi. Asosli kechikish, masalan, muhim holatning keyin aniqlanishi yoki hujjatlar bilan tasdiqlangan to‘siq mavjud bo‘lsa, mustaqil mas’ul muharrir sababni qayd etgan holda uni kechroq ham qabul qilishi mumkin. Nashr ishonchliligi, etika yoki qoidabuzarliklarga oid shikoyatlar uchun bunday oxirgi muddat belgilanmagan; muammo aniqlangach darhol murojaat qilish tavsiya etiladi.

Murojaatlar rus, ingliz va o‘zbek tillarida qabul qilinadi. Shikoyat yoki apellatsiyani ko‘rib chiqish bepul. Murojaatchi o‘z shaxsiga oid ma’lumotlarning maxfiy saqlanishini so‘rashi va ularni oshkor qilish bilan bog‘liq xavflarni tushuntirishi mumkin.

04. Mas’ul shaxs va ko‘rib chiqish mustaqilligi

Manfaatlar tekshirilgandan keyin bahsli qarorni qabul qilishda qatnashmagan va shikoyatga aloqador bo‘lmagan malakali shaxs tayinlanadi. Ilmiy baholash bo‘yicha apellatsiyani vakolatli mustaqil muharrir ko‘rib chiqadi; xatni ro‘yxatdan o‘tkazuvchi xodim shu sababli ilmiy masalani hal qilish vakolatiga ega bo‘lmaydi. Dastlabki ko‘rib chiqish ishtirokchilari tushuntirish berishi mumkin, biroq o‘z harakatlari yuzasidan murojaat bo‘yicha qaror qabul qilmaydi.

Murojaat bosh muharrirga tegishli bo‘lsa, u Tahririy boshqaruv va tahririy mustaqillik siyosatiga muvofiq mustaqil ko‘rib chiqishni tashkil etish uchun manfaatdor bo‘lmagan tahrir hay’ati a’zosiga topshiriladi. Bosh muharrir o‘rinbosari faqat manfaatlar to‘qnashuvi va avvalgi ishtiroki bo‘lmagan hollarda qatnashishi mumkin; xizmat yoki institutsional qaramlik mavjud bo‘lsa, tashqi muharrir tayinlanadi. Manfaatdor rahbar ko‘rib chiquvchi shaxsni tanlamaydi va uning xulosalarini tasdiqlamaydi.

Tahririyat orqali murojaat yuborish qiyin bo‘lsa, mustaqil ko‘rib chiqish zarurligini ko‘rsatgan holda Institutning https://tiiame.uz/ saytidagi rasmiy aloqa kanallaridan foydalanish mumkin. Nashriyotchi yoki Institut rahbariyatiga aloqador masalalarda boshqaruv siyosatida nazarda tutilgan tashqi ko‘rib chiqish va zarur bo‘lsa, mustaqil komissiya qo‘llaniladi. Ta’sischining ma’muriy qarori muharrirning ilmiy qarori o‘rnini bosa olmaydi.

Murojaatchiga ko‘rib chiqish uchun kim mas’ul ekanligi bildiriladi va u asoslantirilgan chetlashtirish talabini bildirish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bunday talabni manfaatdor bo‘lmagan boshqa shaxs baholaydi; murojaatchining o‘zi muharrir yoki komissiya tarkibini tayinlamaydi.

05. Ro‘yxatga olish va dastlabki tekshiruv

Tahririyat murojaat qabul qilingan sanani ro‘yxatga oladi va unga raqam beradi, qabul qilinganini tasdiqlaydi hamda keyingi bosqichni bildiradi. Masalaning tegishliligi, ma’lumotlar yetarliligi, qo‘llaniladigan tartib va shoshilinch choralar zarurati tekshiriladi. Murojaat turining noto‘g‘ri nomlanishi rad etish uchun asos emas: murojaatchini xabardor qilgan holda u tegishli tartibga yo‘naltiriladi.

Ma’lumotlar yetarli bo‘lmasa, muayyan aniqlashtirishlar so‘raladi va odatda 10 ish kunidan iborat oqilona muddat belgilanadi; muddatni uzaytirish haqidagi asoslangan so‘rov hisobga olinadi. Murojaatchi javob bermasa, materiallar yetarli emasligi tushuntirilgan holda ish yopilishi mumkin. Javob bermaslik nohalollikni isbotlamaydi, nashr ishonchliligiga jiddiy xavf belgilari esa mavjud ma’lumotlar asosida tekshiriladi.

Maxfiylik, ishtirokchilar xavfsizligi yoki nashr etilayotgan material ishonchliligiga yaqqol tahdid mavjud bo‘lsa, odatiy muddat tugashini kutmasdan baholanadi. Kirishni vaqtincha cheklash yoki nashrni to‘xtatib turish mutanosib va hujjatlashtirilgan bo‘lishi kerak; bu aybdorlik aniqlanganini anglatmaydi.

06. Apellatsiyani mazmunan ko‘rib chiqish

Mustaqil muharrir qo‘lyozmaning dastlabki versiyasi, qaror, ekspert xulosalari, mualliflar javoblari va taqdim etilgan dalillarni ko‘rib chiqish vaqtida amalda bo‘lgan qoidalar bilan solishtiradi. Zarur hollarda tushuntirishlar va yangi ekspert bahosi so‘raladi. Xolisligi shubha ostiga olingan shaxsning xulosasi natija uchun yagona asos bo‘la olmaydi.

Apellatsiya anonim taqrizchilarning shaxsini mualliflarga oshkor qilmaydi va sifat talablarini chetlab o‘tishga imkon bermaydi. Ko‘rib chiqishning qayta boshlanishi qabul qilinishni kafolatlamaydi: Taqrizlash siyosati talablari, jumladan zarur miqdordagi mustaqil ekspert xulosalari majburiyligicha qoladi. Apellatsiya faqat tartib bilan bog‘liq masalada qanoatlantirilsa, tegishli tartib tuzatiladi, ilmiy natija esa keyingi ko‘rib chiqishda belgilanadi.

Qo‘lyozma bo‘yicha apellatsiya ko‘rib chiqilayotgan davrda mualliflar uni boshqa jurnalga yubormaydilar. Boshqa nashrga topshirish uchun mas’ul muallif apellatsiyani qaytarib olish haqida yozma xabar yuboradi; tahririyat uning tugatilganini qayd etadi va tasdiqlaydi, apellatsiyani qaytarib olish uchun alohida rozilik talab qilmaydi. Qo‘lyozma allaqachon boshqa jurnalda ko‘rib chiqilayotgan bo‘lsa, bu haqda xabar beriladi va ko‘rib chiqishni qayta boshlash haqidagi apellatsiya tugatiladi. Ehtimoliy axloqiy qoidabuzarlik haqidagi murojaat esa davom ettirilishi mumkin.

07. Shikoyatni ko‘rib chiqish va holatlarni aniqlash

Mas’ul shaxs yozishmalar, OJS yozuvlari va masalaga tegishli hujjatlarni tekshiradi. Harakatlari yuzasidan shikoyat qilingan shaxsga e’tiroz mazmuni bildiriladi va odatda 10 ish kuni ichida javob berish imkoniyati taqdim etiladi; asoslangan hollarda muddat uzaytirilishi mumkin. Murojaatchining shaxsi va uchinchi shaxslarga oid ma’lumotlar faqat zarur hajmda oshkor qilinadi.

Tomonlarga ular uchun salbiy xulosaga asos bo‘lishi mumkin bo‘lgan muhim yangi ma’lumotlarni maxfiylik va ishtirokchilar himoyasini hisobga olgan holda sharhlash imkoniyati beriladi. Murojaatning o‘zi, ishtirokchining maqomi yoki javob yo‘qligi dalillarni baholash o‘rnini bosa olmaydi. Ilmiy nohalollikka oid masalalar Qoidabuzarliklar haqidagi murojaatlarni ko‘rib chiqish siyosati asosida yo‘naltiriladi; tahririyat vakolatli ilmiy tashkilot tekshiruvi o‘rnini egallamaydi.

Tahririy xizmat haqidagi shikoyat kechikishni bartaraf etish, texnik xatoni tuzatish yoki ish tartibini o‘zgartirishga olib kelishi mumkin. Nashr etilgan maqolada aniqlangan muammolar Nashrdan keyingi tuzatishlar, maqolalarni qaytarib olish va yangilash siyosati asosida hal qilinadi. Shikoyat berilishi, uni qaytarib olish yoki apellatsiya ilmiy nashr yozuvining ishonchliligini himoya qilish uchun zarur choralarni avtomatik ravishda to‘xtatmaydi.

08. Belgilangan muddatlar va xabardor qilish

  • Qabul qilinganini tasdiqlash: murojaat kelib tushganidan keyin 5 ish kuni ichida.
  • Dastlabki baholash va ko‘rib chiqish tartibi haqida xabar berish: murojaat kelib tushganidan keyin 10 ish kuni ichida.
  • Mazmunan odatiy qaror qabul qilish: ko‘rib chiqish uchun yetarli ma’lumot olinganidan keyingi maqsadli muddat — 30 ish kuni.
  • Muddat uzaytirilganda: murojaatchiga sabab, ruxsat etilgan doirada bajarilgan ishlar va keyingi kutilayotgan javob sanasi bildiriladi; holat haqida yangilangan xabar kamida har 30 kalendar kunda yuboriladi.

Bular jurnalning ichki ishchi mezonlari bo‘lib, tashqi tekshiruvning kafolatlangan muddati yoki maqolani qabul qilish sanasi emas. O‘zbekistondagi rasmiy ishlanmaydigan kunlardan tashqari dushanbadan jumagacha bo‘lgan kunlar ish kuni hisoblanadi. Ekspertiza yoki tashkilot javobini kutish zarurati muddatni uzaytirishi mumkin, biroq xabardor qilish majburiyatini bekor qilmaydi.

Yetishmayotgan ma’lumotlar haqida aniq xabar beriladi; kichik aniqlashtirish muddat hisobini asossiz ravishda qayta boshlash uchun ishlatilmaydi. Murojaat qabul qilingani haqidagi tasdiq yoki navbatdagi javob o‘z vaqtida kelmasa, murojaatchi ish raqamini ko‘rsatgan holda takroran murojaat qilishi, keyin esa 4-bo‘limda belgilangan mustaqil murojaat yo‘lidan foydalanishi mumkin.

09. Natija, keyingi murojaat va ishni yakunlash

Murojaatchiga aniqlangan asosiy holatlar, keltirilgan dalillar bo‘yicha xulosa, asoslantirish, belgilangan choralar va keyingi murojaat tartibi ko‘rsatilgan yozma javob yuboriladi. Maxfiy ekspert materiallari, shaxsga doir ma’lumotlar va kadrlar bilan bog‘liq choralar haqidagi axborot to‘liq oshkor qilinmaydi. Tegishli ishtirokchilarga ularga aloqador ma’lumotlar yetkaziladi.

  • Tahririy qarorni o‘zgarishsiz qoldirish yoki sabablarini tushuntirgan holda shikoyatni tasdiqlanmagan deb topish.
  • Murojaatni to‘liq yoki qisman qanoatlantirish: xatoni bartaraf etish, ishtirokchini almashtirish, ko‘rib chiqishni qayta boshlash yoki mustaqil qayta baholashni tayinlash.
  • Muayyan masalani maxsus tartibga yoki vakolatli tashkilotga yuborish, sababini va ma’lum bo‘lsa keyingi aloqa imkoniyatini murojaatchiga bildirish.

Odatda bitta muayyan tahririy qaror yuzasidan mazmunan bir marta apellatsiya berishga ruxsat etiladi. U yakunlangandan so‘ng avvalgi dalillarni takrorlash yangi baholash bosqichini boshlamaydi. Biroq yangi muhim dalillar, ilgari noma’lum manfaatlar to‘qnashuvi yoki apellatsiya tartibining jiddiy nuqsoni qayta ko‘rib chiqishga asos bo‘lishi mumkin; buni boshqa mustaqil shaxs hal qiladi.

Shikoyat yoki apellatsiyaning o‘zini ko‘rib chiqish tartibi ustidan shikoyat 4-bo‘limdagi mustaqil yo‘l orqali yuboriladi. Ichki tartibning yakunlanishi vakolatli tashqi tashkilotga murojaat qilish huquqini cheklamaydi va yangi asoslar mavjud bo‘lsa, nashrni tuzatishga to‘sqinlik qilmaydi. Ishni yopish qarori va uning sabablari qayd etiladi; yangi dalillarsiz takroriy murojaatlar yakunlangan ish bilan birlashtirilishi mumkin.

10. Ishtirokchilarni himoya qilish, hisobga olish va qo‘llash

Vijdonan murojaat qilish keyingi qo‘lyozmalarni rad etish, munosabatni yomonlashtirish, tahdid yoki boshqa javob choralariga olib kelmaydi. Tasdiqlanmagan shikoyatning o‘zi suiiste’mollikni anglatmaydi. Tahdid yoki haqorat mavjud bo‘lsa, tahririyat xavfsiz aloqa kanali va murojaatning mazmunli qismini ko‘rib chiqishni saqlagan holda muloqot shaklini cheklashi mumkin; cheklov sababi bildiriladi va qayd etiladi.

Ish materiallaridan foydalanish huquqi xizmat zarurati asosida beriladi. Tahririyat imkon qadar murojaatchining shaxsini sir saqlaydi, biroq mutlaq anonimlikni va’da qilmaydi: shaxs holatlardan aniqlanishi yoki adolatli tekshiruv va majburiy oshkor qilish uchun ma’lumotlar zarur bo‘lishi mumkin. Imkonli va qonunan joiz hollarda shaxsni oshkor qilish zarurati oldindan murojaatchi bilan muhokama qilinadi; faqat eng zarur ma’lumotlar uzatiladi.

Himoyalangan hisobda murojaat, sanalar, hujjatlar, chetlashtirishlar, mas’ul shaxslar tayinlanishi, javoblar va qaror asoslari saqlanadi. Saqlash muddatlari va shaxsga doir ma’lumotlarga ishlov berish Maxfiylik siyosati bilan tartibga solinadi. Umumlashtirilgan va shaxssizlantirilgan natijalar jurnal ishini yaxshilash uchun ishlatiladi; shikoyat materiallari avtomatik ravishda ommaga e’lon qilinmaydi.

Siyosat tasdiqlanib, rasman joylashtirilgandan keyin qo‘llaniladi. Harakatlar va yangilanishlar haqiqiy sanalari bilan qayd etiladi. Qoidalarning yangi tahririga o‘tish ilgari berilgan murojaat muddatini qisqartirish yoki o‘tmishdagi qoidabuzarliklarni orqaga qaytib oqlash uchun ishlatilmaydi.

Uslubiy yo‘nalishlar

DOAJ va COPE shaffoflik tamoyillari hamda nashriyotlarning apellatsiyalarni ko‘rib chiqishga oid umumiy yondashuvlari hisobga olingan. Qo‘llanish sohasi, muddatlar va tashkiliy qarorlar jurnal tomonidan mustaqil belgilanadi; boshqa nashriyotlarning qoidalari avtomatik ravishda ko‘chirilmaydi.

Sahifa boshiga qaytish


ISSN 2181-3981 (Online)