Mualliflik huquqi va litsenziyalaş siyosati
Mualliflik huquqlarini saqlaş, jurnalga naşr qiliş huquqini beriş hamda maqolalar, tasvirlar va qöşimça materiallardan qayta foydalaniş şartlari.
Mundarija
- Huquqiy asos va huquqlarning tegişliligi
- Naşrga ruxsat va mualliflar tasdiği
- CC BY 4.0 oçiq litsenziyasi
- Mualliflikni va özgarişlarni körsatiş
- Uçinçi şaxslar materiallari va litsenziyadan istisnolar
- Ilovalar, ma’lumotlar va dastur kodi
- Mustaqil arxivlaş va qayta joylaştiriş
- Litsenziya çegaralari va avtomatlaştirilgan foydalaniş
- Litsenziya qaydlari va ilgari naşr etilgan maqolalar
- Huquqbuzarliklar, murojaatlar va tuzatişlar
01. Huquqiy asos va huquqlarning tegişliligi
Siyosat «Irrigatsiya va melioratsiya» jurnali materiallariga tatbiq etiladi. Huquqiy asos — Özbekiston Respublikasining 2006-yil 20-iyuldagi ÖRQ-42-son «Mualliflik huquqi va turdoş huquqlar töğrisida»gi Qonunining amaldagi tahriri, boşqa tegişli normalar va Özbekiston Respublikasining xalqaro şartnomalari.
Mualliflar özlariga tegişli mualliflik huquqlarini saqlab qoladi. Jurnal maqolaga bölgan mutlaq huquqlarni öziga ötkazişni talab qilmaydi. Mualliflik, ismga va obröni himoya qilişga bölgan şaxsiy nomulkiy huquqlar muallifda qoladi hamda boşqa şaxsga ötkazilmaydi; ularni amalga oşirişdan voz keçiş talab qilinmaydi (Qonunning 18-moddasi).
Naşrdan oldin tegişli huquq egasi aniqlanadi. Xizmat vazifasini bajariş tartibida yaratilgan asarga bölgan mutlaq huquqlar, şartnomada boşqaça belgilanmagan bölsa, iş beruvçiga tegişli bölişi mumkin (34-modda). Muallif iş beruvçi, hammualliflar yoki boşqa huquq egasidan zarur vakolatni olişi kerak. Naşriyotning yaxlit jurnalga bölgan huquqlari (17-modda) har bir maqolaning mualliflik huquqi avtomatik ravişda unga ötişini anglatmaydi.
02. Naşrga ruxsat va mualliflar tasdiği
Naşrdan oldin mualliflar yoki vakolatli huquq egasi naşriyotga maqolani ilk bor jurnalda çop etiş va CC BY 4.0 asosida tarqatiş uçun mutlaq bölmagan huquq beradi. Ruxsat kelişilgan tahririy tayyorlaş va sahifalaş, bosma hamda elektron nusxa oliş, internetga joylaştiriş, tarqatiş, sonlarga kiritiş, saqlaş va arxivlaş, şuningdek bibliografik metama’lumotlarni tarqatişni qamrab oladi.
Ruxsat Qonunning 38, 39 va 42-moddalariga muvofiq yozma şaklda, jumladan qonuniy talablarga javob beruvçi elektron hujjat bilan rasmiylaştiriladi. Kelişuvda foydalaniş usullari, hudud — butun dunyo, muddat — tegişli huquqlarning muhofaza davri, CC BY 4.0 ga rozilik hamda majburiy normalarni hisobga olgan holda mualliflik haqi şartlari belgilanadi. Uşbu axborot matni tegişliça rasmiylaştirilgan kelişuv örnini bosmaydi; faylni yuklaşning özi barça zarur vakolatlarni tasdiqlamaydi.
Aloqa uçun mas’ul muallif barça hammualliflar yakuniy nusxani ma’qullaganini, huquqlarni beriş qonuniyligini va çeklovlar oşkor qilinganini tasdiqlaydi. Mazmunga ta’sir qiluvçi tahririy özgarişlar mualliflar bilan kelişiladi. Oldingi preprint maqola topşirilganda oşkor qilinadi; ilk jurnal naşri huquqi preprint mavjud bölmaganini anglatmaydi. Alohida siyosatdagi naşr xizmati tölovi, agar mavjud bölsa, mualliflik huquqini sotib oliş hisoblanmaydi.
03. CC BY 4.0 oçiq litsenziyasi
Maqolalar Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) asosida çop etiladi. Şartlarga rioya qilinganda litsenziya qamragan materiallardan nusxa oliş, ularni tarqatiş, tarjima qiliş va qayta işlaşga, jumladan tijoriy maqsadda foydalanişga alohida ruxsatsiz yöl qöyiladi. Qonuniy istisnolar, mualliflik huquqi çeklovlari va ijtimoiy mulkka aylangan asarlardan foydalaniş alohida ahamiyatini saqlaydi.
- Tarqatişda mualliflik körsatiladi, huquq egasi bergan mualliflik huquqi va litsenziya qaydlari, tegişli kafolatlar haqidagi izoh hamda manba havolasi amalda mumkin bölgan darajada saqlanadi.
- Kiritilgan özgarişlar körsatiladi, oldingi özgarişlar qaydi saqlanadi va CC BY 4.0 matni yoki havolasi beriladi. Mualliflar yoki jurnal foydalanuvçini yoxud foydalaniş usulini ma’qullagandek taassurot yaratiş mumkin emas.
- Litsenziya bergan huquqlardan foydalanişga tösqinlik qiluvçi qöşimça huquqiy çeklovlar yoki texnik çoralar joriy etilmaydi.
CC BY 4.0 şartlariga köra, litsenziyaga rioya qilayotgan foydalanuvçilarga berilgan ruxsat qaytarib olinmaydi. Materialni joylaştirişni töxtatiş yoki siyosatni özgartiriş oldingi litsenziyani öz-özidan tugatmaydi. Qonunning majburiy normalari kuçini saqlaydi; 18-modda böyiça asarni çaqirib oliş masalalari alohida köriladi va barça foydalanuvçi huquqlarini avtomatik bekor qiliş deb talqin etilmaydi.
04. Mualliflikni va özgarişlarni körsatiş
Ilmiy qayta foydalanişda mualliflar, maqola nomi, jurnal, yil, jild, son, sahifalar yoki maqola raqami, DOI yoki doimiy havola hamda litsenziyani keltiriş tavsiya etiladi. Töliq bibliografik tavsif ilmiy iqtibos standarti bölib, CC BY 4.0 dan taşqari qöşimça çeklov sifatida belgilanmaydi.
Namuna: [Mualliflar]. [Maqola nomi]. Irrigatsiya va melioratsiya. [Yil];[jild/son]:[sahifalar yoki maqola raqami]. [DOI yoki doimiy havola]. CC BY 4.0: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/. Özgarişlar: [kiritilmagan / tarjima / rasmni moslaştiriş / boşqa tavsif].
Tarjima, qisqartiriş va moslaştirilgan tasvir özgartirilgan nusxa deb belgilanişi kerak. Ularni mualliflar va tahririyat ma’qullagan matn yoki tasvir sifatida körsatiş mumkin emas. Qayta tarqatiş mualliflikni özlaştiriş, asl naşrni yaşiriş yoki qayta işlangan materialni yangi mustaqil original maqola deb taqdim etişga yöl bermaydi.
05. Uçinçi şaxslar materiallari va litsenziyadan istisnolar
Muallif boşqa manbalardan olingan rasmlar, fotosuratlar, xaritalar, jadvallar, matn parçalari, sörovnomalar va boşqa muhofaza qilinadigan materiallar huquqini tekşiradi. Ruxsat zarur bölsa, manbaga havolaning özi uning örnini bosmaydi. Alohida ruxsatsiz foydalaniş faqat tegişli qonun yoki manba litsenziyasi doirasida mumkin.
Materialni maqolaning umumiy litsenziyasiga kiritiş uçun uni CC BY 4.0 asosida tarqatişga yetarli vakolat kerak. Faqat bir marta naşr qilişga ruxsat oçiq litsenziyalaş huquqini bermasligi mumkin. Boşqa litsenziya yoki çeklangan ruxsat qöllansa, izohda huquq egasi, manba, alohida şartlar va material maqolaning CC BY 4.0 litsenziyasidan çiqarilgani aniq körsatiladi.
Izoh namunasi: «© [Yil] [Huquq egasi]. Manba: [havola]. Ruxsat bilan foydalanilgan. Uşbu material maqolaning CC BY 4.0 litsenziyasi bilan qamrab olinmaydi. Qayta foydalaniş: [tegişli litsenziya yoki huquq egasining aloqa ma’lumoti]».
Qonuniy asos yetarli bölmasa, material naşrdan oldin almaştiriladi yoki olib taşlanadi. Öquvçi oçiq körsatilgan istisnolarning şartlarini alohida tekşiradi; jurnal özida mavjud bölmagan huquqlarni bera olmaydi.
06. Ilovalar, ma’lumotlar va dastur kodi
Mualliflar yaratgan va maqolaning bir qismi sifatida çop etilgan matnli hamda tasvirli ilovalar, muayyan obyekt yonida boşqa şart körsatilmagan bölsa, CC BY 4.0 bilan qamrab olinadi. Istisnolar maqolada ham, ilova faylining özida ham körinib turişi kerak.
Mustaqil ma’lumotlar töplamlari, dastur kodi, modellar va taşqi repozitoriylardagi materiallar uçun öz litsenziyasi, versiyasi va doimiy havolasi körsatiladi. Maqola litsenziyasi ularga avtomatik tatbiq etilmaydi. Kod uçun mos dasturiy litsenziya tanlanadi; ma’lumotlarda bazaga bölgan huquqlar, uçinçi şaxslar huquqlari va qonuniy kiriş çeklovlari hisobga olinadi.
Muhofaza qilinmaydigan faktlar maqolaga kiritilgani uçungina mutlaq mualliflik huquqi obyektiga aylanmaydi. Biroq ularni ijodiy ifodalaş şakli va bazaning muhofaza qilinadigan tuzilişi alohida himoyaga ega bölişi mumkin. Ma’lumotlarning mavjudligi, hujjatlari va asosli kiriş çeklovlari Ma’lumotlar va natijalarni qayta hosil qiliş siyosatiga muvofiq oşkor etiladi.
07. Mustaqil arxivlaş va qayta joylaştiriş
Mualliflar preprintni, qabul qilingan mualliflik qölyozmasini va naşr etilgan nusxani institutsional hamda sohaga oid repozitoriylar, şaxsiy saytlar va boşqa qonuniy platformalarga jurnal tomonidan embargo belgilanmagan holda joylaştirişi mumkin. Nusxa turi aniq körsatiladi; naşrdan keyin bibliografik havola, mavjud bölsa DOI va litsenziya ma’lumoti qöşiladi.
Preprint va qabul qilingan qölyozmada huquq egasi aynan şu nusxa uçun bergan haqiqiy şartlar körsatiladi. Naşr etilgan nusxadagi CC BY 4.0 barça oldingi fayllarga avtomatik berilgan deb hisoblanmaydi. Naşr etilgan nusxani qayta joylaştirişda litsenziya qaydlari va uçinçi şaxs materiallariga oid istisnolar saqlanadi.
Oçiq litsenziya yopiq taqrizlar, tahririyat yozişmalari, imzolangan rozilik blankalari va foydalanuvçilarning şaxsiy ma’lumotlariga tatbiq etilmaydi. Repozitoriyga joylaştiriş alohida yangi naşr taassurotini yaratmasligi, maqola tuzatilgani yoki qaytarib olinganini yaşirmasligi kerak.
08. Litsenziya çegaralari va avtomatlaştirilgan foydalaniş
CC BY 4.0 patent va tovar belgisi huquqlarini, boşqa şaxsning şaxsiy ma’lumotlari yoki tasviridan foydalaniş ruxsatini bermaydi. Boşqa şaxsga ötkazilmaydigan şaxsiy nomulkiy huquqlar amaldagi qonunçilik doirasida saqlanadi. Asardan foydalaniş ruxsati tadqiqot iştirokçisining özi haqidagi ma’lumotdan har qanday keyingi foydalanişga roziligi hisoblanmaydi.
Matn va ma’lumotlarni avtomatlaştirilgan tahlil qilişga, jumladan sun’iy intellekt yaratuvçi kompaniyalar foydalanişiga, tegişli harakatlar CC BY 4.0 bilan qamrab olingan yoki qonunda ruxsat etilgan darajada yöl qöyiladi. Litsenziya şartlari maşinada işlov beriş va muhofaza qilinadigan parçalarni tarqatişda ham amal qiladi. Uşbu siyosat yopiq materiallarga kiriş yoki kiriş nazoratini çetlab ötişga ruxsat bermaydi.
Litsenziya ilmiy aniqlikni, muayyan vazifa uçun yaroqlilikni yoki barça boşqa zarur ruxsatlar mavjudligini kafolatlamaydi. Kafolatlar yöqligi haqidagi qoidalar faqat qonun ruxsat etgan darajada amal qiladi. Mualliflar, muharrirlar va taqrizçilarning AI vositalaridan foydalanişi qöşimça ravişda Sun’iy intellekt vositalaridan foydalaniş siyosati bilan tartibga solinadi.
09. Litsenziya qaydlari va ilgari naşr etilgan maqolalar
Har bir naşr etilgan maqolada, jumladan HTML va PDF töliq matnlarida, haqiqiy huquq egasi, yil va havolali CC BY 4.0 qaydi beriladi. Bu ma’lumotlar maqola sahifasi va tarqatiladigan metama’lumotlarga mos bölişi kerak. Huquqlar mualliflarda bölsa, «© [Yil] Muallif(lar)» belgisi qöllanadi; boşqa huquq egasi faqat hujjatli asos bilan körsatiladi.
Sayt, uning dizayni, logotiplari yoki yaxlit jurnal soniga oid huquq qaydi alohida maqolaning huquq qaydi örnini bosmaydi. U maqola litsenziyasi ruxsat bergan qayta foydalanişni çeklamasligi kerak.
Arxiv materiallarida muayyan naşrning şartlari tekşiriladi. Yangi siyosat oldingi litsenziyani öz-özidan özgartirmaydi va huquqiy holati noaniq materialni CC BY 4.0 ga aylantirmaydi. Qayta litsenziyalaş yetarli huquqni talab qiladi; özgarişlar oşkora rasmiylaştirilib, oldingi ruxsatlar haqidagi ma’lumot saqlanadi. Qaydlardagi xatolar maqola sahifasi, fayllar va metama’lumotlarda tuzatiladi.
10. Huquqbuzarliklar, murojaatlar va tuzatişlar
Huquqbuzarlik haqidagi xabar tahririyatga yuboriladi: i_m_jurnal@tiiame.uz. Maqola yoki DOI, bahsli obyekt, manba, buziliş mazmuni va murojaatçining huquqi yoki vakolatini tasdiqlovçi dalil körsatiladi. Ortiqça şaxsiy hujjatlarni yuboriş kerak emas.
Tahririyat asoslar va hujjatlarni tekşiradi, tuşuntiriş söraydi va zarur bölsa naşrni töxtatib turadi. Maqola çiqqaç, mualliflik yoki litsenziya qaydini aniqlaştiriş, tuzatiş beriş, noqonuniy joylaştirilgan muayyan obyektga kirişni çeklaş yoki tegişli siyosat asosida maqolani qaytarib oliş mumkin. Muhim özgarişlar yaşirin kiritilmaydi. Ilmiy maqolani qaytarib olişning özi CC BY 4.0 ni bekor qilmaydi; qonun va sudning majburiy talablari bajariladi.
CC BY 4.0 buzilsa, huquqbuzarning litsenziyaviy huquqlari litsenziyaning 6-bölimiga muvofiq tugaydi. Buziliş huquqbuzar undan xabar topganidan keyin 30 kun içida bartaraf etilsa, huquqlar avtomatik tiklanişi yoki litsenziar ularni bevosita tiklaşi mumkin. Bu qoida zararni qoplaş talablarini bekor qilmaydi va tahririyatning javob muddati hisoblanmaydi.
Tahririy murojaatlar tartibi Şikoyatlar va apellatsiyalarni körib çiqiş siyosati bilan belgilanadi. Vakolatli organ yoki sudga uşbu tartibdan mustaqil murojaat qiliş mumkin. Siyosat özgarganda yangilaniş sanasi va özgarişlar mazmuni körsatiladi; ilgari qonuniy berilgan huquqlar alohida hisobga olinadi.
Huquqiy asoslar va litsenziya şartlari
Özbekiston Respublikasi qonunçiligining majburiy normalari qöllanadi. Oçiq litsenziya şartlari uning töliq yuridik matni bilan belgilanadi; uşbu izohlar uning örnini bosmaydi.