Ma’lumotlar va natijalarni qayta hosil qiliş siyosati

Ilmiy xulosalar kelib çiqişi kuzatiladigan ma’lumotlar va yetarliça batafsil tavsiflangan usullarga tayanişi kerak. Siyosat natijalarni tekşiriş uçun zarur materiallar, ularni joylaştiriş, manba sifatida körsatiş va saqlaş talablarini hamda kirişni asosli çeklaş tartibini belgilaydi.

01. Maqsad va qöllaniş doirasi

«Irrigatsiya va melioratsiya» jurnalining uşbu siyosati maqola xulosalariga asos bölgan dastlabki va işlov berilgan ma’lumotlar, dasturiy kod, hisoblaş modellari, protokollar, tasvirlar, xaritalar va boşqa materiallarga tatbiq etiladi. U yangi yaratilgan va qayta foydalanilgan ma’lumotlarni, jumladan maxsus sonlar materiallari va qöşimça fayllarni qamrab oladi.

Bu yerda natijalarni qayta hosil qiliş deganda tavsiflangan ma’lumotlar, usullar va hisoblaş jarayonlari yordamida e’lon qilingan natijalar qanday olinganini tekşiriş imkoniyati tuşuniladi. Yangi kuzatuvlar bilan takrorlangan tadqiqot alohida tekşiruv bölib, dastlabki iş materiallarini taqdim etiş örnini bosmaydi. Mualliflar hisobni aynan takrorlaş çeklovlarini, masalan, algoritm tasodifiyligi yoki taşqi xizmatning avvalgi versiyasi mavjud emasligini körsatadi.

Tadqiqot maqolalari uçun xulosalarni tekşirişga yetarli minimal materiallar töplami majburiy. Umumiy qoida böyiça u naşr vaqtiga qadar oçiladi; asosli çeklovlar uşbu siyosat böyiça körib çiqiladi. FAIR tamoyillarini qöllaş materiallarni topiş, ularga kiriş, özaro mos tarzda işlatiş va qayta foydalaniş imkoniyatini ta’minlaşni anglatadi hamda himoyalangan ma’lumotlarni şartsiz oşkor etişni talab qilmaydi.

02. Ma’lumotlar va hujjatlar tarkibi

Yetarli minimal töplam asosiy hisob-kitoblar, jadvallar, rasmlar va xulosalarni tekşiriş uçun zarur ma’lumotlarni hamda ularni dastlabki kuzatuvlarga boğlovçi axborotni öz içiga oladi. Yakuniy örtaça qiymatlar yoki grafik rasmlarining özi tahlilni tekşirişga imkon bermasa, yetarli hisoblanmaydi. Butun loyihaning naşrga aloqador bölmagan materiallarini joylaştiriş talab etilmaydi.

  • Dala va laboratoriya işlari uçun: tajriba birliklari böyiça kuzatuvlar, maydon va takrorlik belgilari, sanalar, ölçaş şaroitlari, ölçov birliklari, sifatni baholaş uçun zarur asbob va kalibrlaş ma’lumotlari.
  • Geofazoviy va vaqt qatori ma’lumotlari uçun: manba, qamrov, koordinatalar tizimi, fazoviy va vaqt aniqligi, ahamiyatli bölsa vaqt mintaqasi, yetişmayotgan qiymatlarga işlov va özgartirişlar. Sezgir koordinatalar çeklangan kiriş qoidalari böyiça himoyalanadi.
  • Hisoblaş işlari uçun: qöllangan kiriş ma’lumotlari, muhim çiqiş natijalari, hisobni çop etilgan xulosalarga boğlaşga imkon beruvçi parametrlar va sozlaş fayllari.
  • Tizimli şarhlar va miqdoriy umumlaştiriş uçun: qidiruv strategiyasi va sanasi, tanlaş mezonlari, kiritilgan manbalar röyxati, ajratib olingan qiymatlar va hisob-kitoblar; boşqalarning töliq matnli naşrlari zarur huquqlarsiz tarqatilmaydi.

Fayllarga tuzilma, özgaruvçilar, kodlar, birliklar, yetişmayotgan qiymat belgilari, işlov va maqola bilan boğliqlik tavsiflangan yöriqnoma qöşiladi. Keng tarqalgan, maşina öqiy oladigan formatlar afzal; maxsus formatda dastur va öqiş usuli körsatiladi. Dastlabki sonli ma’lumotlar mavjud bölsa, jadvallar faqat skanerlangan tasvir sifatida berilmaydi.

03. Usullar tavsifi va tahlilni tekşiriş imkoniyati

Usullarda tadqiqot tuzilişi, tajriba şaroitlari, kuzatuvlarni kiritiş va çiqariş mezonlari, tanlanma hajmi, mustaqil takrorliklar, yetişmayotgan va keskin ajralib turuvçi qiymatlarga işlov, hisoblaş formulalari, statistik tartiblar va noaniqlik bahosi tavsiflanadi. Takroriy texnik ölçovlar mustaqil tajriba birligi sifatida körsatilmaydi. Natijalar körilgaç qabul qilingan qarorlar talqinga ta’sir etsa, bu oçiq belgilanadi.

Gidravlik, gidrologik va boşqa modellar uçun boşlanğiç va çegaraviy şartlar, parametrlar, kalibrlaş, tekşiriş hamda muhim farazlar körsatiladi. Mualliflar kalibrlaş va tekşiriş ma’lumotlari ajratilişini hamda xulosalarni boşqa maydon, mavsum va iş rejimlariga köçiriş çegaralarini tuşuntiradi. Asosiy hisob-kitoblar bosqiçma-bosqiç kuzatiladigan, yaxlitlaş va yöl qöyiladigan hisoblaş farqlari esa tuşunarli bölişi kerak.

Oldindan röyxatga olingan protokol yoki tahlil rejasi mavjud bölsa, havolasi va undan çetlanişlar körsatiladi. Keyinçalik röyxatga oliş oldindan bajarilgandek taqdim etilmaydi. E’lon qilingan xulosaga ta’sir qiluvçi salbiy natijalar va tekşiruvlar uni kuçaytiriş uçun yaşirilmaydi. Bu talablar har bir muhandislik tadqiqotini röyxatga oliş majburiyatini belgilamaydi.

04. Joylaştiriş, versiyalar va kiriş muddatlari

Topşiriş paytida ma’lumotlar va tahlil materiallari muharrir hamda taqrizçilarga xavfsiz yöl orqali oçiq bölişi kerak. Naşr vaqtiga qadar minimal töplamning oçiq qismi tegişli sohaviy, institutsional yoki universal repozitoriyga joylaştiriladi. Mualliflar saqlaş şartlari, metama’lumotlar, versiyalarni boşqariş va doimiy identifikatori, afzal ravişda DOI, mavjud xizmatni tanlaydi. Repozitoriy nomi uning haqiqiy imkoniyatlarini tekşiriş örnini bosmaydi.

Havola faqat boş sahifaga emas, aniq töplam va qöllangan versiyaga olib boradi. Özgaruvçi taşqi bazalar uçun versiya yoki yuklab oliş sanasi hamda foydalanilgan ma’lumotlarni olişning aniq mezonlari körsatiladi. Huquqlar imkon bersa, işlatilgan nusxa saqlanadi. Kod işlab çiqiş platformasi, şaxsiy veb-sahifa yoki vaqtinçalik bulut havolasi öz-özidan tadqiqot materiallarining saqlangan versiyasi örnini bosmaydi.

Joylaştiriş rejasi va ruxsat etiladigan istisnolar maqola qabul qilinişidan oldin kelişiladi. Vaqtinçalik yopiq havola taqriz uçun işlatilişi va naşrdan oldin doimiy havolaga almaştirilişi mumkin. Embargoga faqat aniq asosli sabab, kelişilgan tugaş sanasi va e’lon qilingan kiriş şartlari bilan ruxsat etiladi. Boşqa maqolalarni tayyorlaş niyati öz-özidan yetarli asos emas.

Kiçik töplamlar faqat muharrir bilan kelişilgan holda, maqola bilan birga oçiq, aniq belgilangan va qayta tahlilga yaroqli bölsa, qöşimça fayllarda joylaştirilişi mumkin. Repozitoriy afzal yöl bölib qoladi. Faylni OJSga faqat taqriz uçun yuklaş uni oçiq joylaştiriş hisoblanmaydi.

05. Ma’lumotlar va kodga kiriş haqidagi bayonot

Har bir maqolada «Ma’lumotlar va dasturiy kodga kiriş» nomli alohida bayonot böladi; u topşirişda taqdim etiladi va naşrdan oldin aniqlaştiriladi. Unda materiallarning asosiy toifalari, joylaştirilgan manzil, versiya yoki identifikator, foydalaniş şartlari va barça çeklovlar körsatiladi. Ma’lumotlar bayonoti usullar bölimi va AI qöllanişi haqidagi bayonotga mos bölişi kerak.

  • Oçiq materiallar: «[Tavsif] ma’lumotlari va [tavsif, versiya] kodi [repozitoriy]da [DOI yoki doimiy havola] orqali, [litsenziya] şartlari asosida mavjud».
  • Uçinçi tomon materiallari: «[Töplam, taqdim etuvçi taşkilot, versiya/sana] qöllandi. Kiriş [manba va şartlar] orqali amalga oşiriladi. Hosila materiallar va kod [manzil]da mavjud yoki [aniq sabab] tufayli çeklangan».
  • Çeklangan kiriş: «[Tavsif] materiallari [asos] sababli oçiq joylaştirilmaydi. Saqlovçi — [taşkilot/bölinma]; murojaatlar [aloqa manzili yoki sahifa] orqali qabul qilinadi. Sörovlar [mezonlar, tartib va javob muddati] asosida körib çiqiladi. Oçiq qism [tegişli bölsa, manzil]da joylaştirilgan».
  • Barça materiallar maqolada: «Taqdim etilgan tahlilni tekşiriş uçun zarur barça ma’lumotlar maqola va [aniq nomlangan ilovalar]ga kiritilgan». Bu jumla faqat materiallar haqiqatda töliq bölsa va avvalgi bölimga muvofiq kelişilgan holda işlatiladi.
  • Ma’lumotlar mavjud emas: «Uşbu işda yangi ma’lumotlar yaratilmagan va mavjud ma’lumotlar töplamlari tahlil qilinmagan. Ma’lumotlarga kiriş talabi tatbiq etilmaydi». Boşqalarning ma’lumotlari qayta tahlil qilingan yoki modellaştiriş natijalari yaratilgan işda bu variant qöllanmaydi.

Kodga kiriş imkoniyati yoki tadqiqot dasturiy kodi işlatilmagani alohida körsatiladi. Namunalar haqiqiy holatga muvofiq töldiriladi; tasdiqlanmagan DOI va kelajakda joylaştiriş va’dasi amaldagi kiriş sifatida taqdim etilmaydi. Çeklov sababi va tartibi körsatilmagan «muallifdan sörov böyiça olinadi» jumlasi yetarli emas.

06. Asosli çeklovlar va nazorat qilinadigan kiriş

Iştirokçilar va şaxsiy ma’lumotlarni himoya qiliş, xavfsizlik yoki muhofaza qilinadigan obyektlarga aniq xavf, uçinçi tomon huquqlari, şartnoma majburiyatlari va boşqa tegişli çeklovlar asos bölişi mumkin. Asos topşirişda muharrirga yuboriladi. «Maxfiy» sözining özi yetarli emas; zarur bölsa tasdiqlovçi hujjatlar oşkor qilinmasdan körib çiqiladi.

Mualliflar imkon qadar xavfsiz oçiq qismni: şaxsi aniqlanmaydigan yoki umumlaştirilgan ma’lumotlar, metama’lumotlar, özgaruvçilar tavsifi va kodni taqdim etadi. Suv xöjaligi inşootlari yoki xöjaliklarning aniq koordinatalari uçun umumlaştirilgan joylaşuv yetarliligi baholanadi. Umumlaştiriş özgartirilgan ma’lumotlarni dastlabki kuzatuvdek körsatmasligi va tahlilning muhim çeklovlarini yaşirmasligi kerak. Hamjamiyat ma’lumotlarida tegişli huquqlar va ularni boşqariş böyiça kelişilgan şartlar hisobga olinadi.

Nazorat qilinadigan kirişda saqlovçi, ruxsat etilgan maqsadlar, murojaatçiga talablar, qaror tartibi, kutiladigan javob muddati va rad etiş sabablari oldindan belgilanadi. Şartlar murojaatçining maqola xulosalariga qöşilişiga özboşimçalik bilan boğlanmasligi kerak; hammualliflik kiriş şarti qilinmaydi. Materialni beriş umuman mumkin bölmasa, bajarilmaydigan va’da örniga bu oçiq körsatiladi.

Muharrir yetarli mustaqil tekşiriş imkoniyatini, jumladan ruxsat etilgan himoyalangan köriş yoki malakali mustaqil mutaxassis bahosini körib çiqadi. Istisno sababi va mavjud muqobil yöl bilan qayd etiladi. Asosiy xulosalarni işonçli tekşiriş imkoni bölmasa, qölyozma rad etilişi mumkin; jurnal qonun, iştirokçi roziligi yoki ma’lumot egasi huquqini buzişni talab qilmaydi.

07. Dasturiy kod, modellar va AI

Mualliflar natijalarga muhim ta’sir qiluvçi öz kodi, skriptlari, elektron jadval formulalari va sozlamalarini taqdim etadi. Dastur va boğliq kutubxonalar versiyalari, işga tuşiriş tartibi, kiriş va çiqiş fayllari, zarur bölsa hisoblaş muhiti, tasodifiy sonlar generatorining boşlanğiç qiymati va uskuna talablari körsatiladi. Yöriqnoma mutaxassisga muallifning şaxsiy izohlarisiz tahlil ketma-ketligini tuşuniş imkonini berişi kerak.

Tijoriy yoki yopiq kodli dasturdan foydalaniş öz-özidan taqiqlanmaydi. Aniq versiya, mavjud sozlamalar, dasturni qonuniy oliş yöli va tekşiriş çeklovlari körsatiladi; muallifning öz skriptlari va kiriş ma’lumotlari mavjud huquqlar doirasida oçiladi. Asosiy algoritm mavjud bölmasa, muharrir muqobil tekşiruvning yetarliligini baholaydi. Muhim qismlarga kiriş bölmasa, natijani töliq qayta hosil qiliş mumkinligi da’vo qilinmaydi.

Maşinaviy öqitişda öqitiş, tekşiriş va qöllangan model versiyasi haqidagi muhim axborot; zarur bölsa, huquqlar taqdim etişga imkon beradigan model vaznlari, sörovlar va javoblarga işlov beriş qoidalari saqlanadi. Ölçangan, tiklangan va sintetik qiymatlar alohida belgilanadi. AIni oşkor etiş va undan foydalanişning ruxsat etilgan usullari böyiça batafsil talablar alohida siyosatda belgilangan.

08. Manba sifatida körsatiş va litsenziyalar

Qöllangan ma’lumotlar töplamlari, modellar va dasturlar matn hamda adabiyotlar röyxatida mustaqil tadqiqot materiallari sifatida körsatiladi. Imkon qadar yaratuvçi, yil, nom, versiya, repozitoriy yoki taqdim etuvçi taşkilot hamda DOI yoxud boşqa doimiy identifikator beriladi. Töplam tavsiflangan maqolaga havola haqiqatda qöllangan ma’lumotni aniqlaşni töldiradi, ammo uning örnini bosmaydi.

Joylaştirilgan har bir obyekt uçun qayta foydalanişning tuşunarli şartlari körsatiladi. Mualliflar zarur huquqqa ega bölsa, öz ma’lumotlari uçun oçiq litsenziya tanlaydi; kod uçun mos dasturiy litsenziya qöllanadi. Maqolaning CC BY 4.0 litsenziyasi alohida joylaştirilgan töplam, dastur yoki uçinçi tomon materiallarini avtomatik qayta litsenziyalamaydi. Çeklovlar va istisnolar aniq belgilanadi.

Muallif özida yöq huquqni bera olmaydi yoki ma’lumotlarga işlov berişda ularning manbasini öçira olmaydi. Litsenziya manbani körsatiş örnini bosmaydi. Çop etilgan maqolaning mualliflik huquqi va qayta foydalaniş tafsilotlari mualliflik huquqi va litsenziyalaş siyosatida bayon etiladi.

09. Qölyozmani körib çiqişdagi tekşiruv

Tahririyat bayonot mavjudligi va körsatilgan kiriş yöllari işlaşini tekşiradi. Taqrizçilar ma’lumotlar va tavsif asosiy xulosalarni tekşiriş uçun yetarliligini baholaydi hamda muharrir orqali aniq fayl, izoh yoki nazorat hisob-kitobini söraşi mumkin. Bu tahririyat har bir hisobni majburiy qayta bajarişini yoki barça xatolar yöqligini kafolatlaşini anglatmaydi.

Ikki tomonlama anonim taqriz uçun muallifni oçuvçi metama’lumotlarsiz anonim nusxalar yoki mos yopiq havolalar işlatiladi; kelib çiqiş va mas’ul saqlovçi haqidagi axborot tahririyatda qoladi. Mavjud oçiq töplam tufayli şaxsni töliq yaşiriş imkonsiz bölsa, bu muharrirga bildiriladi. Zarur axborotni rasmiy ravişda olib taşlaş ilmiy tekşiriş imkoniyatini yöqqa çiqarmasligi kerak.

Tekşiriş uçun olingan oçiq bölmagan materiallar faqat tahririy vazifa doirasida işlatiladi va boşqalarga yoki taşqi generativ AI xizmatlariga uzatilmaydi. Kiriş zarur iştirokçilar bilan çeklanadi. Yakuniy qarordan oldin mualliflar maqola, töplam va kod örtasidagi muhim tafovutlarni bartaraf etadi yoki yetarliça asoslab tuşuntiradi. Taqriz mustaqilligi va maxfiyligi qoidalari töliq amal qiladi.

10. Saqlaş, yangilaş va murojaatlar

Mualliflar dastlabki materiallar, hujjatlar va işlatilgan kodning naşrdan keyin kamida 5 yil saqlanişini ta’minlaydi; taşkilot, şartnoma yoki boşqa tegişli qoidalar talab etsa, uzoqroq muddat qöllanadi. Bu indekslaş bazalarining universal talabi emas, jurnal belgilagan minimal muddatdir. Majburiy şartlar saqlaşni çeklaydigan ma’lumotlar uçun ruxsat etilgan muddatlar va saqlanadigan xavfsiz hujjatlar oldindan kelişiladi. Şubhalarni körib çiqiş tugamagunça ularga tegişli materiallar ruxsat etilgan saqlaş muddati doirasida yöq qilinmaydi.

Mas’ul saqlovçi belgilanadi; muallif iş joyini özgartirganda ma’lumotlar mas’ulsiz qolmasligi kerak. Mualliflar zaxira nusxalaş, kirişni himoyalaş va vazifalarni topşirişni taşkil etadi. Minimal muddat tugaşi repozitoriydagi oçiq töplamni öçiriş zarurligini anglatmaydi. Tadqiqot materiallarini saqlaş çop etilgan jurnal sonlarini arxivlaşdan farq qiladi; sonlar alohida jurnal siyosati bilan tartibga solinadi.

Ma’lumotlardagi tuzatişlar özgarişlar tavsifi va maqolada qöllangan versiyaga boğlaniş bilan yangi versiya sifatida rasmiylaştiriladi. Çop etilgan natijalar ma’nosini özgartiruvçi fayllarni bildirmasdan almaştiriş mumkin emas. Muhim xato, kiriş yöqolişi yoki şartlar özgarişida muallif tahririyatga xabar beradi; maqolaga ta’siri tuzatiş va retraksiya siyosati böyiça körib çiqiladi.

Kiriş yoki natijani qayta hosil qiliş muammolari haqida OJS yoxud i_m_jurnal@tiiame.uz orqali maqola, materiallar versiyasi va aniqlangan muammoni körsatib xabar beriladi. Kelişmovçilik yoki muvaffaqiyatsiz takrorlaşning özi nohalollikni isbotlamaydi; murojaat va apellatsiyalarni körib çiqiş tartiblari qöllanadi. Siyosatning haqiqiy tasdiqlaniş va joylaştiriş sanalari qayd etiladi. Yangi rasmiy talablar avvalgi naşrlarga tegişli bölgandek körsatilmaydi, biroq ularning işonçliligiga doir şubhalar tekşirilişi mumkin.

Uslubiy manbalar

Tayyorlaşda DOAJ şaffoflik tamoyillari, FAIR tamoyillari, AGUning ma’lumotlar va dasturiy ta’minot böyiça tavsiyalari hamda FORCE11 ma’lumotlarni manba sifatida körsatiş tamoyillari hisobga olindi. Quyidagi aniq talablar, istisnolar va saqlaş muddati jurnal tomonidan belgilanadi; ular jurnalning öz ma’lumotlar repozitoriysi mavjudligini anglatmaydi.

Sahifa boşiga


ISSN 2181-1369 (Online)