Plagiatga oid siyosat

Jurnal muallifning öz ilmiy hissasini boşqa tadqiqotçilarning işlaridan olingan materiallardan aniq ajratişni talab qiladi. Uşbu siyosat plagiat tuşunçasi, manba va mualliflikni körsatiş, materiallardan qayta foydalaniş, matn mosliklarini baholaş va tahririy çoralar asoslarini belgilaydi.

01. Ta’rif va qöllaniş doirasi

Plagiat — boşqa şaxsning sözlari, ğoyalari, ma’lumotlari, natijalari, tasvirlari, kodi yoki boşqa muhim materiallarini manba va mualliflikni yetarliça körsatmasdan öziniki sifatida taqdim etiş. U aynan köçiriş, tarjima yoki qayta bayon qiliş orqali sodir bölişi mumkin; matnda moslik yöqligi ilmiy hissani özlaştiriş ehtimolini istisno qilmaydi.

“Irrigatsiya va melioratsiya” jurnalida talablar asosiy matn, annotatsiyalar, jadvallar, rasmlar, ilovalar, qöşimça fayllar va maxsus son materiallariga naşrdan oldin ham, keyin ham tatbiq etiladi. Muharrirlar va taqrizçilar ham mualliflikni hurmat qilişi va qölyozma bilan işlaşda olingan ma’lumotlarni özlaştirmasligi şart.

Bir xil sözlar mavjudligi öz-özidan plagiatni isbotlamaydi. Umumqabul qilingan atamalar, standart belgilar, töğri rasmiylaştirilgan iqtiboslar va ma’lum usullarning zarur tavsifi kontekstda baholanadi. Tekşiruv maqsadi rasmiy jihatdan past öxşaşlik körsatkiçiga erişiş emas, balki material kelib çiqişi va yangi hissani töğri aks ettirişdir.

02. Nomaqbul özlaştiriş şakllari

  • Parçani iqtibos sifatida belgilamasdan va havolasiz köçiriş, jumladan manba faqat umumiy adabiyotlar röyxatida berilgan holat.
  • Bir neçta manba parçalaridan matn tuziş yoki tegişli manba körsatilmagan holda boşqa muallif ifodasi va bayon tartibini saqlab, sözlarni yuzaki almaştiriş.
  • Boşqa şaxs matnini tarjima qiliş yoxud original ğoya, usul yoki natijani manbani körsatmasdan qayta bayon etiş.
  • Boşqalarning ölçovlari, tasvirlari, xaritalari, jadvallari, dastur kodi yoki tahlil natijalarini öziniki sifatida körsatiş; bezakni özgartiriş materialni yangi qilmaydi.
  • Çop etilmagan qölyozma, hisobot, talabnoma, taqriz yoki boşqa maxfiy ma’lumotdan tegişli ruxsat va mualliflikni körsatmasdan foydalaniş.

Masalan, boşqa şaxsning dala tajribasi jadvali ustun nomlarini almaştiriş bilan öz ma’lumotingizga, olingan suğoriş tizimi sxemasi esa qayta çiziş bilan original rasmga aylanmaydi. Moslaştirişning maqbulligi manbaning oçiq körsatilişi, foydalaniş huquqlari va da’vo qilinayotgan hissa bilan belgilanadi.

03. Manbalardan töğri foydalaniş

Aynan olingan matn qöştirnoq yoki alohida iqtibos şaklida berilib, aniq havola va zarur bölsa, sahifa körsatiladi. Qayta bayonda muallif fikrni mustaqil ifodalaydi, mazmunni saqlaydi va manbani tegişli da’vo yonida keltiradi. Uzun bölim oxiridagi havola aynan qaysi fikrlar olinganini noaniq qoldirmasligi kerak.

Qayta berilgan yoki moslaştirilgan rasm va jadval izohida manba hamda foydalaniş turi körsatiladi; ma’lumotlar va kod uçun mavjud identifikatorlar va kelib çiqiş ma’lumotlari beriladi. Ruxsat yoki oçiq litsenziya manba körsatiş majburiyatini bekor qilmaydi, havola esa zarur ruxsat örnini bosmaydi. Foydalanişning batafsil şartlari Mualliflik huquqi va litsenziyalaş siyosati bilan tartibga solinadi.

Mualliflar manbalarning mavjudligi va mazmunini tekşiradi. Öqilmagan birlamçi işga uni bevosita tekşirgandek havola berilmaydi: ikkilamçi manbaga tayaniş oçiq körsatiladi. Uydirma yoki mavzuga aloqasiz havolalar özlaştirişni tuzatmaydi. Atamalar, formulalar va standart iboralarni sun’iy qayta yoziş şart emas; original usul yoki natija uçun tegişli manba e’tirof etilişi kerak.

04. Öz matni va natijalaridan qayta foydalaniş

Öz matnidan qayta foydalaniş boşqa şaxs materialini özlaştirişdan farq qiladi, ammo öquvçini çalğitişi mumkin. Mualliflar oldingi işlari bilan muhim mosliklarni oşkor etadi va ularga havola beradi. Oldingi maqolada hammuallif böliş boşqa mualliflar hissasini e’tirof etiş va foydalaniş şartlariga rioya qiliş majburiyatini bekor qilmaydi.

Usul haqiqatan bir xil, oldingi iş körsatilgan, huquqlar saqlangan va tadqiqotlar farqi yaşirilmagan bölsa, usullarning zarur ifodalarini çeklangan hajmda takrorlaş maqbul bölişi mumkin. Natijalar yoki xulosalar matnini takrorlaş yangi tadqiqot taassurotini notöğri yaratişi mumkinligi sababli qat’iyroq baholanadi. Öz işiga havola beriş katta parçalarni mexanik takrorlaşni oqlamaydi.

Ayni ma’lumotlar yoki xulosalarni qayta yangi deb körsatiş takroriy naşr masalasi sifatida köriladi. Bitta tanlanmaga asoslangan bir neçta maqola mustaqil ilmiy savollar, tahlilning muhim farqi, özaro havolalar va umumiy asosning oçiq bayoni mavjud bölsa körilişi mumkin. Yetarli mustaqil hissasiz bir natijani sun’iy bölaklaşga yöl qöyilmaydi.

05. Preprintlar, dissertatsiyalar, konferensiyalar va tarjimalar

Mualliflar avval preprint, repozitoriydagi dissertatsiya yoki qisqa konferensiya tezislari sifatida taqdim etgan iş jurnal tomonidan körib çiqilişi mumkin. Topşirişda oldingi nusxa haqida xabar beriladi, havola yoki nusxa taqdim etiladi va uning qölyozmaga aloqasi tuşuntiriladi. Oşkor etilgan öz nusxasi bilan moslik öz-özidan plagiat hisoblanmaydi va maqola qabul qilinişini kafolatlamaydi.

Jurnal yoki konferensiya materiallari töplamidagi töliq maqola şunçaki tezis emas, oldingi naşr hisoblanadi. Unga asoslangan yangi qölyozma muhim mustaqil hissaga ega bölişi, oldin çop etilgan materiallarni aniq belgilaşi va foydalaniş huquqlariga rioya qilişi kerak. Hajm qöşiş, bölimlarni almaştiriş yoki tilni özgartirişning özi yangilik yaratmaydi.

Oldin çop etilgan maqola tarjimasi yangi original maqola sifatida qabul qilinmaydi. Boşqa şaxs materialining oşkor etilmagan tarjimasi ehtimoliy plagiat, özining çop etilgan işi tarjimasi esa ehtimoliy takroriy naşr sifatida köriladi. Boğliq qölyozmalar, jumladan boşqa naşrda körilayotganlari haqida tahririyatga xabar beriladi; ayni işni bir vaqtda bir neçta jurnalga yuboriş mumkin emas.

06. Tekşiruv qanday taşkil etiladi

Har bir qölyozma dastlabki baholaşda manbalardan foydalaniş va ularni körsatiş töğriligi böyiça tahririy tekşiruvdan ötadi. Jiddiy qayta işlanganda yoki yangi asoslar yuzaga kelganda tekşiruv qabuldan oldin takrorlanadi; çop etilgan materiallar aniq xabar kelganda tekşiriladi. Öqiş, manbalarni soliştiriş, mavjud naşrlardan qidiriş va tegişli kiriş imkoniyati bölsa, matnlarni taqqoslaş vositalari qöllanadi.

Tahririyat tekşirilgan nusxa, sana, aniqlangan manbalar va baholaş natijasini qayd etadi. Dasturiy hisobot işlatilsa, tizim, muhim sozlamalar va natijani tuşuniş uçun zarur istisnolar haqidagi ma’lumotlar saqlanadi. Qarorni mazmunni hisobga olgan malakali muharrir qabul qiladi; avtomatik hisobot yoki muallif bergan ma’lumotnoma tahririy tekşiruv örnini bosmaydi.

Çop etilmagan qölyozma taşqi xizmatga faqat maxfiylik, kiriş va saqlaş şartlari maqbul bölsa beriladi. Materialning nazoratsiz oşkor bölişiga imkon beruvçi ommaviy vositalarga yuklaş mumkin emas. Qidiruv bazalari va tillararo taqqoslaş çegaralari hisobga olinadi; moslik topilmagani originallik kafolati emas.

07. Öxşaşlik körsatkiçini talqin qiliş

Jurnal naşrni avtomatik ruxsat etadigan yoki taqiqlaydigan yagona öxşaşlik foizini belgilamaydi. Yuqori körsatkiç töğri iqtiboslar yoki muallifning öz preprintini qamraşi, past körsatkiç esa asosiy natijaning özlaştirilişini yaşirişi mumkin. Foiz “plagiat foizi” deb nomlanmaydi.

Avval aniq mosliklar va ularning manbalari köriladi. Bibliografiya, iqtiboslar yoki qisqa mosliklarni tahlildan çiqariş asoslangan va qayd etilgan bölsa, tahlilga aniqlik kiritişi mumkin. Şubha bölsa, çiqarib taşlangan parçalar ham mazmunan tekşiriladi; sozlamalar kerakli raqamni oliş uçun tanlanmaydi.

Turli tizimlar va qölyozma nusxalaridagi körsatkiçlar baza tarkibi, matn hajmi va sozlamalar tufayli farqlanişi mumkin. Belgilarni ataylab almaştiriş, yaşirin elementlar, matnni tasvirga aylantiriş yoki tekşiruvni qiyinlaştirişning boşqa usullari qoidabuzarliklar siyosati böyiça ehtimoliy manipulyatsiya sifatida baholanadi. Tarjima va SI vositalari muallifni haqiqiy manbalarni körsatişdan ozod etmaydi.

08. Mazmunan baholaş mezonlari

  • Nima mos kelayotgani: odatiy ibora, original ğoya, usul, ma’lumotlar, tasvir yoki asosiy xulosa.
  • Parçaning joylaşuvi hamda e’lon qilinayotgan yangilik va tadqiqotning mustaqil hissasi uçun ahamiyati.
  • Mosliklarning hajmi va xususiyati: alohida manba körsatiş kamçiligi, davomli köçiriş yoki turli manbalardan özlaştirişlar yiğindisi.
  • Aniq havola, iqtibos yoki moslaştiriş belgisi, oldingi nusxaning oşkor etilişi va kerakli foydalaniş huquqlari mavjudligi.
  • Material kelib çiqişi, nusxalar tarixi, iştirokçilar tuşuntirişlari va manbani mustaqil tekşiriş imkoniyati.

Hujjatning internetda yoki öxşaşlik hisobotida paydo bölgan sanasi har doim uning yaratilgan sanasiga teng emas. Kelib çiqiş böyiça nizo bölsa, mavjud nusxalar va tasdiqlar örganiladi; tizim birinçi topgan manzil avtomatik birlamçi manba deb e’lon qilinmaydi. Tasvirlar, ma’lumotlar, kod va tarjima matnlari uçun alohida ekspert bahosi kerak bölişi mumkin.

09. Muammo aniqlanganda köriladigan çoralar

Naşrdan oldin, ma’lumot yoki muhim ilmiy hissa özlaştirilmagan çeklangan iqtibos kamçiligida tahririyat aniq manba körsatiş, iqtibosni töğri rasmiylaştiriş yoki matnni qayta işlaşni sörab, tuzatişni tekşirişi mumkin. Öxşaşlikni pasaytiriş uçun sözlarni yuzaki almaştiriş material kelib çiqişi muammosini bartaraf etmaydi.

Muhim plagiat yoki oşkor etilmagan takroriy naşrning asosli alomatlari bölsa, körib çiqiş töxtatib turilişi mumkin. Dalillar, izohlar va rad etiş qarori Qoidabuzarliklar haqidagi murojaatlarni körib çiqiş siyosati böyiça baholanadi. Iş mustaqil hissaga ega bölmasa yoki boşqa şaxs natijasi öziniki deb körsatilgan bölsa, aniqlangandan keyin havola qöşiş körib çiqiş davom etişini kafolatlamaydi.

Naşrdan keyin çeklangan va tuzatiş mumkin bölgan kamçilik maqolaga boğlangan tuzatişni talab qilişi mumkin. Muhim plagiat yoki takroriy naşr hisob-kitoblarning özi töğri bölsa ham retraksiyaga asos bölişi mumkin; çora özlaştiriş va ilmiy naşr haqidagi tasavvurning buzilişiga boğliq. Jiddiy hal etilmagan şubhalarda xavotir bildiriş xabari körib çiqiladi. Xabarlarni rasmiylaştiriş va yangilaş Tuzatişlar, retraksiyalar va naşrdan keyingi yangilanişlar siyosati bilan tartibga solinadi.

10. Murojaatlar, qayta körib çiqiş va qöllaniş

Ehtimoliy özlaştiriş haqida OJS yoki i_m_jurnal@tiiame.uz orqali bahsli maqola, taxminiy manba va soliştiriladigan aniq parçalar körsatilgan holda xabar beriladi. Mazmunli anonim xabarlar ham baholanadi. Tuşuntiriş oliş, iştirokçilar himoyasi va taşkilotlar bilan hamkorlik qoidabuzarliklar siyosati, javob muddatlari va mustaqil qayta körib çiqiş esa Şikoyatlar va apellatsiyalarni körib çiqiş siyosati bilan tartibga solinadi.

Tahririy qaydlarda xulosa asoslari, soliştirişlar va tuzatilgan nusxalar saqlanadi. Tekşiruv materiallari maxfiylikka rioya qilgan holda işlatiladi va avtomatik ommaga çiqarilmaydi. Muallif kelib çiqiş tasdiqlarini taqdim etişi yoki soliştirişdagi xatoni körsatişi mumkin; iştirokçi niyati faqat raqamli hisobotdan kelib çiqib belgilanmaydi.

Siyosat tasdiqlanib, rasman joylaştirilgandan keyin qöllanadi. Avval çop etilgan maqola tekşiruvi haqiqiy sana bilan qayd etiladi va ilgari bölmagan tekşiruv ötkazilgandek taassurot yaratmaydi. Mualliflik, SI, litsenziyalaş va tadqiqot ma’lumotlariga doir batafsil talablar tegişli alohida siyosatlarda belgilanadi.

Uslubiy manbalar

DOAJ şaffoflik tamoyillari, plagiat va matndan qayta foydalaniş böyiça COPE tavsiyalari hamda öxşaşlik hisobotlarini talqin qilişga doir Crossref izohlari hisobga olingan. Quyidagi oldingi nusxalarni körib çiqiş şartlari va tekşiruvni taşkil etiş tartibi jurnalning öz qoidalaridir.

Sahifa boşiga


ISSN 2181-1369 (Online)