Manfaatlar töqnaşuvi siyosati

Manfaatlarni oşkora bayon etiş ilmiy işni mustaqil va xolis baholaşga yordam beradi. Uşbu siyosat naşrga daxldor manfaatlarni, iştirokçilarning majburiyatlarini, ularni baholaş va boşqariş çoralarini hamda oşkor etilmagan holatlar aniqlanganda köriladigan çoralarni belgilaydi.

01. Ta’rif va qöllaniş doirasi

Moliyaviy, şaxsiy, kasbiy yoki institutsional holatlar ilmiy mulohazaga ta’sir qilişi mumkin bölsa yoki asosli ravişda şunday ta’sir qiluvçi deb qabul qilinsa, manfaatlar töqnaşuvi yuzaga keladi. Amaldagi va ehtimoliy manfaatlar oşkor etiladi; ularni bildiriş uçun amalda tarafkaşlik yuz berganini isbotlaş talab qilinmaydi.

Qoidalar “Irrigatsiya va melioratsiya” jurnalining mualliflari, taqrizçilari, muharrirlari, taklif etilgan muharrirlari, tahrir hay’ati a’zolari, jarayonda qatnaşuvçi xodimlari, ta’sisçisi va noşiriga tatbiq etiladi. Ular barça turdagi materiallar, jumladan maxsus sonlar uçun naşrdan oldin ham, keyin ham amal qiladi.

Manfaatning oşkor etilişi öz-özidan insofsiz amaliyotni anglatmaydi va maqolaning avtomatik rad etilişiga olib kelmaydi. Biroq oşkor etiş töqnaşuvni avtomatik bartaraf qilmaydi: jiddiy xavf mavjud bölsa, jarayondan çetlaniş yoki boşqa çoralar talab etiladi. Şubha tuğilganda, iştirokçi holatni özi ahamiyatsiz deb topiş örniga tahririyatga ma’lum qiladi.

02. Qaysi holatlar oşkor etiladi

  • Moliyaviy: natijalardan manfaatdor taşkilotlarda işlaş, ularga maslahat beriş, ulardan haq oliş, uluşlarga egalik qiliş, patentlar, litsenziya daromadlari, tölab berilgan safarlar, uskunalar yoki boşqa manfaatlar.
  • Kasbiy va akademik: yaqindagi hammualliflik, qöşma loyihalar, ilmiy rahbarlik, xizmat böyiça qaramlik, ayni bir resurs yoki şartnoma uçun bevosita raqobat, tadqiqot bilan boğliq nizoda iştirok etiş.
  • Şaxsiy: yaqin qarindoşlik yoki boşqa yaqin munosabatlar, jiddiy şaxsiy nizo yoxud xolislikka putur yetkazişi mumkin bölgan holatlar.
  • Institutsional: taşkilotning texnologiya, tadqiqot obyekti, moliyalaştiriş, şartnoma yoki xulosalardan manfaatdorligi; iştirokçining şunday taşkilotdagi boşqaruv vazifasi.
  • Boşqa muhim manfaatlar: manfaatdor tomon nomidan ommaviy vakillik qiliş, körilayotgan masala böyiça qaror qabul qilişda iştirok etiş yoki iş mavzusiga bevosita daxldor va baholaşga ta’sir qilişi mumkin bölgan qaraşlar.

Masalan, örganilayotgan suğoriş uskunasini yetkazib beruvçi, tahlil qilinayotgan texnologiya egasi, suv xöjaligi obyektini baholaş buyurtmaçisi yoki modellaştiriş natijalaridan manfaatdor taşkilot bilan aloqalar baholanadi. Uşbu röyxat barça ehtimoliy holatlarni qamrab olmaydi.

Bir ilmiy sohada işlaş yoki xulosalarga asosli e’tiroz bildirişning özi manfaatlar töqnaşuvini anglatmaydi. Körilayotgan işga asosli aloqasi bölmagan şaxsiy ma’lumotlar va qaraşlar söralmaydi. Işga daxldor moliyaviy aloqani oşkor etişdan avtomatik ozod qiladigan eng kam summa belgilanmaydi.

03. Oşkor etiş davri, vaqti va ma’lumotni qabul qiluvçi

Muayyan tadqiqotga körsatilgan bevosita yordam haqida uni tayyorlaş va bajarişning butun davri uçun ma’lumot beriladi. Boşqa daxldor munosabatlar böyiça asosiy oşkor etiş davri — qölyozma yuborilgan yoki tahririy topşiriq qabul qilingan kundan oldingi 36 oy. Avvalroq yuzaga kelgan holatlar ham, agar ta’siri saqlanayotgan bölsa, oşkor etiladi; amaldagi patent, davom etayotgan qaramlik yoki tugamagan nizo şular jumlasidandir.

  • Mualliflar qölyozmani topşirişda bayonot beradi hamda muhim özgarişlar yuz bersa, yakuniy qabul va naşr maketini tasdiqlaşdan oldin uni yangilaydi.
  • Taqrizçilar taklifni qabul qilişdan oldin manfaatlarini bildiradi. Holat keyinroq aniqlansa, baholaşni töxtatib, mas’ul muharrirga xabar beradi.
  • Muharrirlar va tahrir hay’ati a’zolari tayinlanişda manfaatlarini oşkor etadi, kamida har yili ma’lumotni tasdiqlaydi va har bir topşiriq oldidan manfaatlar töqnaşuvini tekşiradi.
  • Xodimlar va noşir vakillari qaror qabul qilişga, maxfiy ma’lumotga kirişga yoki murojaatni körişga jalb etilişdan oldin daxldor manfaatlarini bildiradi.

Yangi muhim holatlar haqida ular ma’lum bölişi bilan, jumladan naşrdan keyin ham, keçiktirmay xabar beriladi. Xabar mas’ul muharrirga yuboriladi; boş muharrirga daxldor masalalar boşqaruv siyosatidagi mustaqil tartib böyiça köriladi. Şaxs öz manfaatlari haqidagi masalani özi yakuniy hal qilmaydi.

04. Mualliflar bayonoti va uni e’lon qiliş

Har bir muallif öz manfaatlarini bildiradi yoki daxldor manfaatlari yöqligini aniq tasdiqlaydi. Yozişmalar uçun mas’ul muallif barça hammualliflardan tekşirilgan ma’lumotlarni yiğib, umumiy bayonotni topşiradi; javob berilmagani manfaatlar yöqligi deb qabul qilinmaydi. Tahririyat individual bayonotlarni söraşi mumkin.

Bayonotda tegişli muallif, taşkilot yoki tomon, munosabatning turi va işga aloqasi körsatiladi. Faqat “manfaatlar töqnaşuvi bölişi mumkin” degan umumiy jumla yetarli emas. Ommaviy matn xolis va tuşunarli bölib, maxfiy hujjatlar yoki ortiqça şaxsiy moliyaviy tafsilotlarni öz içiga olmaydi.

Barça mualliflar daxldor manfaatlari yöqligini tasdiqlasa, quyidagi bayonot berilişi mumkin: “Mualliflar taqdim etilgan işga ta’sir qilişi mumkin bölgan moliyaviy va nomoliyaviy manfaatlar mavjud emasligini bildiradilar”. Kamida bitta daxldor manfaat mavjud bölsa, umumiy inkor bayonoti örniga aniq ma’lumotlar keltiriladi. Har bir maqolada manfaatlar haqidagi bayonot e’lon qilinadi.

Ikki tomonlama anonim taqrizlaşda muallifni tanitadigan ma’lumotlar alohida faylda beriladi. Taqrizçilarga ilmiy baholaş uçun zarur ma’lumotlar imkon qadar şaxsni oçmaydigan şaklda yetkaziladi. Anonimlik işga muhim ta’sirni yaşiriş uçun asos böla olmaydi.

05. Moliyalaştiriş va homiylarning roli

Moliyalaştiriş manbalari va manfaatlar töqnaşuvi haqidagi bayonotlar özaro boğliq, ammo alohida ma’lumotlardir. Manfaatlar yöqligi haqidagi bayonot grant, institutsional, moddiy yoki boşqa yordamni körsatiş majburiyatini bekor qilmaydi. Moliyalaştiriş bölmasa, bu ham tegişli bölimda aniq qayd etiladi.

Yordam körsatgan tomonning tadqiqot savoli, usullar, ma’lumot yiğiş, tahlil, talqin, matn tayyorlaş va maqolani yuboriş qaroridagi roli yoki bunday roli bölmagani bayon etiladi. Minnatdorlik bildirişning özi tegişli moliyaviy yoki boşqa aloqani oşkor etiş örnini bosmaydi.

Mualliflar ma’lumotlarga kiriş, natijalarni tekşiriş yoki mustaqil xabar qilişga qöyilgan çeklovlarni bildiradi. Muharrir tegişli şartnoma şartlarini maxfiy tartibda aniqlaştirişni söraşi mumkin. Homiy nazorati tufayli natijalarni yetarli tekşiriş yoki mustaqil baholaş imkonsiz bölsa, körib çiqiş töxtatilişi yoki qölyozma rad etilişi mumkin. Tijorat taşkiloti tomonidan moliyalaştirilişning özi rad etiş uçun asos emas.

06. Taqrizçi va muharrirlarning jarayondan çetlanişi

Mualliflardan biri bilan bir muassasada işlaydigan taqrizçi mazkur qölyozmani baholamaydi. Oxirgi uç yil içida muallif bilan hammuallif bölgan yoki yaqin ilmiy hamkorlik qilgan şaxs ham taqrizçi etib tayinlanmaydi. Boşqa jiddiy şaxsiy, moliyaviy yoki kasbiy töqnaşuvlar ham çetlanişni talab qiladi. Uşbu talablar muallif tavsiya qilgan taqrizçilarga ham tatbiq etiladi. Uç yildan avvalgi aloqaning ta’siri saqlanayotgan bölsa, u ham baholanadi.

Muharrir öz qölyozmasini yoki yaqin şaxsiy munosabat, bevosita xizmat böyiça qaramlik, moliyaviy manfaat yoxud xolislikka putur yetkazadigan boşqa holat mavjud işni boşqarmaydi. Muallif bilan oxirgi uç yildagi hammualliflik yoki yaqin ilmiy hamkorlik ham çetlanişni talab qiladi.

Muharrirning muallif bilan bir muassasaga mansubligi oşkor etilib, alohida baholanadi. Bu taqrizçilar uçun yuqorida belgilangan qat’iyroq çeklovni yumşatmaydi. Manfaatdor muharrir almaştiriladi; içki muharrirlarning mustaqilligi ta’minlanmasa, taşqi muharrir tayinlanadi. Tayinlaş va ma’lumotlarga kiriş tartibi tahririy boşqaruv hamda taqrizlaş siyosatlarida belgilanadi.

Anonimlik manfaatlar töqnaşuvi yöqligini kafolatlamaydi. Taqrizçi muallifni tanib qolsa yoki muhim aloqa mavjudligini aniqlasa, muharrirga xabar beradi; muallif şaxsini ataylab aniqlaşga urinmaydi. Manfaatlar töqnaşuvi mavjud şaxsning taqrizi talab qilinadigan mustaqil taqrizlar hisobiga kiritilmaydi.

07. Baholaş va boşqariş çoralari

Manfaatlar töqnaşuvi bölmagan mas’ul muharrir aloqaning işga daxldorligini, ehtimoliy ta’sirini, iştirokçining vazifasini va taklif etilgan himoya çoralarining yetarliligini baholaydi. Şaxsning öz bahosi hisobga olinadi, ammo tahririy qaror örnini bosmaydi.

  • Holat işga daxldor bölmasa, buning asoslari qayd etiladi va keraksiz şaxsiy ma’lumotlar e’lon qilinmaydi.
  • Muallifning muhim manfaati mavjud bölsa, ommaviy bayonot aniqlaştiriladi; usullarga oid qöşimça ma’lumot, tadqiqot ma’lumotlari yoki mustaqil ekspertiza söralişi mumkin.
  • Muharrir yoki taqrizçining jiddiy töqnaşuvi faqat oşkor etiş bilan çeklanmay, çetlaniş va almaştirişni talab qiladi.
  • Töqnaşuv allaqaçon ötkazilgan baholaşga ta’sir qilgan bölsa, yangidan mustaqil baholaş zarurati körib çiqiladi.
  • Yetarli mustaqillik yoki tekşiriş imkoniyati ta’minlanmasa, jurnal körib çiqişni töxtatiş yoki rad etiş sababini tuşuntiradi va apellatsiya tartibini bildiradi.

Qaror, himoya çoralari va mas’ul şaxslar qayd etiladi. Qöşimça tekşiruvlar halol oşkor etiş uçun jazo hisoblanmaydi. Muallif manfaatining oşkor etilişi işonçlilik talablarini pasaytirmaydi va mustaqil taqrizlaşni bekor qilmaydi.

08. Jurnal, ta’sisçi va noşir manfaatlari

Institut ta’sisçi va noşir sifatida jurnalning taşkiliy mansubligi va tegişli qöllab-quvvatlaş manbalarini oşkor etadi. Muayyan naşrga ta’sir qilişi mumkin bölgan şartnomalar, hamkorliklar va institutsional majburiyatlar mustaqil mas’ul muharrirga bildiriladi; öquvçilar uçun muhim holatlar jurnal yoki maqolaning ommaviy ma’lumotlarida aks ettiriladi.

Muallif xarajatlarini qoplaş, tölovlar, reklama munosabatlari yoki jurnal körsatkiçlaridan manfaatdorlik ilmiy qarorlarni belgilamaydi. Maqola böyiça qaror qabul qiluvçi şaxslar uning tölovi yoki tölovdan ozod etilişi masalasini hal qilmaydi; haq tölaş maqolaning qabul qilinişiga boğlanmaydi. Vazifalarni amalda ajratiş Tahririy boşqaruv va tahririyat mustaqilligi siyosatida tartibga solinadi.

Muharrirlar va tahrir hay’ati a’zolarining jurnaldagi vazifalariga daxldor muhim tahririy, kasbiy va moliyaviy manfaatlari haqidagi dolzarb qisqa ma’lumotlar e’lon qilinadi. Ularning öz maqolalari çop etilganda, jurnaldagi vazifasi va mustaqil körib çiqiş tartibi anonim taqrizçilar şaxsini oçmagan holda körsatiladi.

09. Naşrdan oldin va keyin oşkor etilmagan manfaatlar

Har qanday iştirokçi yoki öquvçi bayonotda ma’lumot tuşirib qoldirilgan bölişi mumkinligi haqida xabar berişi mumkin. Jurnal ma’lumotni tekşiradi va tegişli şaxsdan tuşuntiriş söraydi. Xabarning özi töqnaşuv yoki ataylab yaşirişni isbotlamaydi; faktlar, ularning ahamiyati va işga yoki baholaşga ta’siri örganiladi.

Naşrdan oldin jurnal körib çiqişni vaqtinça töxtatişi, yangilangan bayonotni olişi, manfaatdor iştirokçini almaştirişi va qayta baholaşni taşkil etişi mumkin. Muammo bartaraf etilgaç, körib çiqiş odatdagi ilmiy mezonlar böyiça davom etadi. Ataylab yaşiriş dalillari qoidabuzarliklar haqidagi murojaatlarni köriş siyosati böyiça körib çiqiladi.

Naşrdan keyin tasdiqlangan, ammo işning işonçliligiga putur yetkazmagan kamçilik maqola bilan boğlangan bayonot tuzatişi orqali bartaraf etiladi. Ma’lumotlar, xulosalar yoki mustaqil baholaşga ta’sir aniqlansa, keyingi çoralar Tuzatişlar, retraksiyalar va naşrdan keyingi yangilanişlar siyosati böyiça köriladi. Oşkor etilmagan manfaat avtomatik retraksiyani talab qilmaydi; çora aniqlangan ta’sirga boğliq.

Zarur bölsa, jurnal tegişli ilmiy muassasadan holatni tekşirişni söraydi. Iştirokçilar va murojaat qilgan şaxsga maxfiylik ruxsat etgan doirada natijalar bildiriladi. Manfaatdor şaxsning roziligi ilmiy naşrga tuzatiş kiritiş zaruratini mustaqil baholaş örnini bosmaydi.

10. Maxfiylik, murojaatlar va siyosatning qöllanişi

Bayonotlar, aniqlaştirişlar, çetlanişlar va qaror asoslari himoyalangan tahririyat hujjatlarida saqlanadi; ularga xizmat zaruratiga köra kiriladi. Maqolada öquvçiga manfaatlarni tuşuniş uçun kerakli ma’lumotlar oçiqlanadi; töliq içki hujjatlar va şaxsiy ma’lumotlar avtomatik ommaga taqdim etilmaydi. Maxfiylik muhim ommaviy bayonotni berkitiş uçun işlatilmasligi kerak.

Savol va murojaatlar OJS orqali yoki i_m_jurnal@tiiame.uz manziliga qölyozma yoki naşr hamda aniq holat körsatilgan holda yuboriladi. Boş muharrir yoki noşirga daxldor masalalar boşqaruv siyosatidagi mustaqil tartibda köriladi; Institutning https://tiiame.uz/ saytidagi rasmiy aloqa vositalaridan ham foydalaniş mumkin. Apellatsiyalar Şikoyatlar va apellatsiyalarni körib çiqiş siyosatiga muvofiq bahsli qarorda qatnaşmagan şaxs tomonidan köriladi.

Uşbu siyosat tasdiqlanib, rasman joylaştirilgandan keyin qöllanadi. Oşkor etiş, baholaş va yangilaşlar haqiqiy sanalar bilan qayd etiladi. U naşr etikasi qoidalarini töldiradi; taqrizlaş, boşqaruv, tekşiruv va tuzatişlarning batafsil tartiblari tegişli alohida siyosat sahifalarida bayon etiladi.

Uslubiy manbalar

Siyosatda COPE va ICMJE tavsiyalari hamda ilmiy naşrlar şaffofligi tamoyillari hisobga olingan. Quyida belgilangan aniq oşkor etiş muddatlari va taşkiliy çoralar jurnalning öz qoidalaridir.

Sahifa boşiga


ISSN 2181-1369 (Online)