Qoidabuzarliklar haqidagi murojaatlarni körib çiqiş siyosati

Ehtimoliy qoidabuzarliklar haqidagi asosli xabarlar naşrdan oldin ham, keyin ham tekşiriladi. Uşbu siyosat dalillarni saqlaş va baholaş, tuşuntirişlar oliş, ilmiy taşkilotlar bilan hamkorlik hamda ilmiy naşr işonçliligini himoya qiliş uçun mutanosib tahririy çoralar köriş tartibini belgilaydi.

01. Maqsad va vakolat çegaralari

Siyosat “Irrigatsiya va melioratsiya” jurnalidagi barça materiallarga, jumladan maxsus sonlarga hamda mualliflar, taqrizçilar, muharrirlar, hay’at a’zolari, xodimlar va noşir tomonidan sodir etilişi mumkin bölgan qoidabuzarliklarga tatbiq etiladi. Tekşiruv qölyozmani körib çiqişning har qanday bosqiçida va naşrdan keyin ötkazilişi mumkin.

Tahririyatning vazifasi — material va uni baholaş jarayoniga işoniş mumkinligini aniqlaş hamda qölyozma yoki çop etilgan maqola böyiça qaror qabul qiliş. Ilmiy taşkilot tadqiqot ötkazilişi, öz xodimlarining harakatlari va intizomiy javobgarlikni tekşiradi. Tahririyat uning vakolatlarini almaştirmaydi; şu bilan birga, institutsional xulosa mavjudligi yoki yöqligi naşrlar işonçliligini himoya qiliş majburiyatini bekor qilmaydi.

Qoidabuzarlik haqidagi xabar baholaş uçun asos bölib, aybdorlik isboti hisoblanmaydi. Halol xato, ilmiy kelişmovçilik, xulosaning yetarliça asoslanmagani va qasddan manipulyatsiya farqlanadi. Işonçsiz naşrni tuzatiş uçun qasdni aniqlaş şart emas; insofsiz amaliyot haqidagi ommaviy da’vo esa alohida daliliy asosni talab qiladi.

02. Qanday xabarlar körib çiqiladi

  • Ma’lumotlar, natijalar, tasvirlar, hisob-kitoblar yoki usullarni uydiriş yoxud soxtalaştiriş, şuningdek muhim natijalarni asossiz yaşiriş gumoni.
  • Plagiat, oşkor etilmagan takroriy naşr, boşqalarning materiallaridan ruxsatsiz foydalaniş yoki mualliflik va hissani notöğri körsatiş.
  • Soxta taqrizlar, ekspert şaxsi yoki aloqa ma’lumotlarini soxtalaştiriş, til biriktiriş, iqtiboslarni sun’iy boşqariş yoki mustaqil baholaşga boşqa aralaşuv.
  • Etik ruxsat, rozilik, boşqa ruxsatnomalar, moliyalaştiriş yoki muhim manfaatlar haqida notöğri ma’lumot beriş; tadqiqot etikasi talablarini buziş.
  • Sun’iy intellekt vositalaridan tegişli siyosatni buzgan holda foydalaniş, jumladan uydirma ma’lumotlar yoki manbalarni haqiqiy deb körsatiş.
  • Tahririy vakolatni suiiste’mol qiliş, maxfiy materiallarni oşkor etiş yoki özlaştiriş, bosim, tekşiruvga tösqinlik qiliş yoxud naşr jarayonini tizimli ravişda manipulyatsiya qiliş alomatlari.

Röyxat barça holatlarni qamrab olmaydi. Mualliflik, matndan foydalaniş, SI vositalarining ruxsat etilgan qöllanişi, manfaatlar va tadqiqot etikasi mezonlari tegişli alohida siyosatlarda belgilanadi. Faqat xizmat sifati haqidagi şikoyatlar va qoidabuzarlik alomatlarisiz ilmiy bahoga oid apellatsiyalar Şikoyatlar va apellatsiyalarni körib çiqiş siyosati böyiça köriladi.

03. Xabar yuboriş va dastlabki baholaş

Xabar OJS orqali yoki i_m_jurnal@tiiame.uz manziliga yuborilişi mumkin. Tekşiriş uçun qölyozma identifikatori yoki maqola nomi, DOI raqami yoxud havolasi, aniq holat tavsifi va mavjud tasdiqlar kerak: masalan, soliştirilayotgan parçalar, asl manba, jadval yoki tasvirdagi nomuvofiqlik. Murojaatçidan töliq tekşiruvni mustaqil ötkaziş yoki qasdni isbotlaş talab qilinmaydi.

Mazmunli anonim xabarlar va tahririyat oçiq muhokamalarda aniqlagan asosli ma’lumotlar ham baholanadi. Xabar kelgan aloqa vositasi, murojaatçining taniqliligi yoki muallif bilan kelişmovçiligi faktlarni baholaş örnini bosmaydi. Javob manzili yöqligi aniqlaştirişni çeklaşi mumkin, ammo aniq muhim alomatlarni tekşirişni töxtatmaydi.

Röyxatga oliş, qabulni tasdiqlaş, dastlabki baholaşning maqsadli muddatlari va murojaatçi himoyasi Şikoyatlar va apellatsiyalarni körib çiqiş siyosati bilan tartibga solinadi. Naşr işonçliligiga xavf haqida xabar beriş uçun oxirgi muddat yöq. Dastlab masalaning tekşiriş mumkinligi va ahamiyati, tegişli qoidalar hamda şoşilinç himoya çoralari zarurati aniqlanadi; aniq holatsiz umumiy norozilikka aniqlik kiritiş söraladi.

04. Tekşiruvni mustaqil boşqariş

Işni manfaatlar töqnaşuvi bölmagan malakali muharrir olib boradi. Uning öz qarori yoki xatti-harakati tekşirilayotgan bölsa, u tuşuntiriş beradi, ammo tekşiruvni boşqarmaydi va yakunini tasdiqlamaydi. Çetlaniş va boşqa, zarur bölsa, taşqi muharrirni tayinlaş boşqaruv hamda manfaatlar töqnaşuvi siyosatlariga muvofiq amalga oşiriladi.

Murakkab işlarga tadqiqot sohasi, statistika, tasvirlar yoki usullar böyiça mustaqil mutaxassislar, şuningdek Tahririy boşqaruv va tahririyat mustaqilligi siyosati asosida komissiya jalb etilişi mumkin. Ekspertlar va komissiya özlariga berilgan masalalarni baholaydi; naşr böyiça yakuniy qarorni vakolatli mustaqil muharrir qabul qiladi.

Boş muharrir, noşir yoki Institut rahbariyatiga daxldor holatda Şikoyatlar va apellatsiyalarni körib çiqiş siyosatidagi mustaqil murojaat tartibi, jumladan Institutning https://tiiame.uz/ saytidagi rasmiy aloqa vositalari qöllanadi. Institutsional qaramlik taşqi körib çiqiş orqali bartaraf etiladi; murojaat öziga taalluqli şaxs öz harakatlarini tekşiruvçilarni tanlamaydi.

05. Dalillarni saqlaş va baholaş

Dastlabki xabar, tekşirilayotgan qölyozma yoki maqola nusxasi, fayllar, özgarişlar tarixi, taqrizlar, yozişmalar va tegişli tahririy qaydlar saqlanadi. Har bir olingan materialning manbasi va sanasi qayd etiladi; işçi nusxalar va xulosalar asl materiallardan ajratiladi. Ularga faqat xizmat zarurati bölgan tekşiruv iştirokçilari kiradi.

Asosli zarurat bölsa, birlamçi ma’lumotlar, ölçov jurnallari, asl tasvirlar, hisob-kitob fayllari, kod, bayonnomalar, ruxsatnomalar yoki hissa tasdiqlari söraladi. Suğoriş va melioratsiya tadqiqotlarida bular datçiklarning dastlabki körsatkiçlari, dala tajribasi qaydlari yoki modellarni kalibrlaş va tekşiriş ma’lumotlari bölişi mumkin. Sörov materiallarning aniq şubhaga aloqasini tuşuntirişi va keraksiz şaxsiy yoki tijorat jihatidan maxfiy ma’lumotlarni qamramasligi kerak.

Kiriş çeklangan ma’lumotlar kelişilgan himoyalangan aloqa vositasi orqali beriladi yoki vakolatli taşkilot yordamida tekşiriladi; maxfiy birlamçi materiallarni oçiq joylaştiriş talab qilinmaydi. Eski ma’lumotlarni taqdim etiş imkonsizligi öşa paytdagi saqlaş talablari, yöqoliş holatlari va muqobil tasdiqlar hisobga olinib baholanadi. Bu avtomatik soxtalaştiriş isboti emas, ammo muhim xulosalarni tekşirib bölmaydigan holatda qoldirişi mumkin.

Matn öxşaşligi körsatkiçlari, SI detektorlari va tasvirlarni avtomatik tahlil qiliş signallari mazmunan tekşirişga sabab bölib, mustaqil isbot hisoblanmaydi. Xulosalar birlamçi materiallar, tuşuntirişlar va malakali ekspert bahosi bilan soliştiriladi. Qoidalar tegişli harakatlar sodir bölgan paytda qöllanişi hisobga olinib baholanadi; yangi rasmiy talablar orqaga qaytib tatbiq etilmaydi.

06. Tuşuntiriş oliş va uni tekşiriş

Tegişli şaxsga muddatidan oldin ayblov qöymasdan, aniq şubhalar, ularga daxldor materiallar va söralayotgan izohlarning xolis tavsifi yuboriladi. Maqola böyiça odatda avval yozişmalar uçun mas’ul muallifga murojaat qilinadi; zarur bölsa, boşqa hammualliflar bilan boğlanib, alohida javoblar olinadi. Bir muallifning pozitsiyasi avtomatik barça mualliflar pozitsiyasi deb e’lon qilinmaydi.

Javob muddati va asosli uzaytiriş imkoniyati Şikoyatlar va apellatsiyalarni körib çiqiş siyosati bilan belgilanadi. Javob bölmasa, tahririyat eslatma yuboradi, mavjud dolzarb aloqa ma’lumotlarini tekşiradi va zarur bölsa, hammualliflar yoki ilmiy taşkilotga murojaat qiladi. Sukut aybni tan oliş emas; qaror mavjud dalillar va material işonçliligi bahosiga asoslanadi.

Şaxs foydasiga bölmagan xulosaga olib kelişi mumkin bölgan muhim yangi ma’lumotlar murojaatçi va uçinçi şaxslar himoyasiga mos hajmda tegişli şaxsga izoh uçun beriladi. Dalillarni yöq qiliş yoki bosim ötkazişning aniq xavfi mavjud bölsa, dastlabki xabardor qiliş çeklangan muddatga keçiktirilişi mumkin: sabab qayd etiladi, ma’lumot mustaqil vakolatli organga yuboriladi va xavf imkon berişi bilanoq javob huquqi ta’minlanadi.

07. Ilmiy taşkilotlar bilan hamkorlik

Jiddiy asosli şubhalar, qoniqarsiz tuşuntirişlar yoki tahririyat imkoniyatidan taşqaridagi tekşiruv zarurati bölsa, tadqiqot ötkazilgan taşkilotdagi ilmiy halollik uçun mas’ul şaxsga yoxud boşqa vakolatli organga asoslantirilgan sörov yuboriladi. Bir neçta taşkilot iştirok etsa, hamkorlik muvofiqlaştiriladi. Içki adresat natijadan manfaatdor bölsa, mustaqil körib çiqiş söraladi.

Sörovda aniqlangan faktlar tekşirilişi kerak bölgan savollardan ajratiladi. Faqat zarur materiallar yuborilib, qabul tasdiği, mas’ul aloqa şaxsi, kutilayotgan muddatlar va naşr işonçliligi yoki mualliflikka daxldor xulosalar söraladi. Odatda mualliflarga masala yuborilgani bildiriladi; xabardor qiliş 6-bölimdagi holatlarda çeklanişi mumkin.

Taşkilot javob bermasa, mustaqil tekşira olmasa yoki xulosalari muhim ziddiyatlarni tuşuntirmasa, tahririyat aniqlik söraydi, mavjud ma’lumotlarni baholaşni davom ettiradi va zarur bölsa, taşqi mutaxassislarni jalb qiladi yoki boşqa vakolatli organga murojaat qiladi. Taşkilotning javobsizligi yoki noroziligi tahririyatni aniq işonçsiz materialni özgarişsiz qoldirişga majbur qilmaydi.

Faktlar boşqa jurnallardagi naşrlarga ham taalluqli bölsa, umumiy muammoni tekşiriş uçun ularning mas’ul muharrirlari bilan çeklangan maxfiy axborot almaşinuvi mumkin. “Aybdorlar” röyxati emas, tekşiriladigan ma’lumotlar uzatiladi; almaşinuv hajmi va maqsadi ma’lumotlar himoyasi hisobga olinib qayd etiladi. Muallif yoki taşkilotning bir xil bölişi boşqa işlarda qoidabuzarlik borligini öz-özidan isbotlamaydi.

08. Tahririy çoralar va qaror asoslari

  • Şubha qoniqarli tuşuntirildi: asoslari körsatilib, iş yopiladi va qölyozma odatiy mezonlar asosida köriladi. Avval ommaviy ogohlantiriş berilgan bölsa, zaruratga qarab yangilanadi.
  • Ayrim xato işning umumiy işonçliligini buzmaydi: naşrdan oldin tuzatiş söraladi, naşrdan keyin maqolaga boğlangan tuzatiş xabari beriladi.
  • Jiddiy şubha hal etilmay qoldi: qölyozmani körib çiqiş yoki çop etiş töxtatib turilişi mumkin; çop etilgan maqola uçun yetarli asos bölsa, xavotir bildiriş xabari körib çiqilib, holati keyinçalik qayta tekşiriladi.
  • Işonçlilik jiddiy buzildi yoki muhim naşr talabi buzilgani aniqlandi: tegişli siyosat böyiça va aniq asoslantiriş bilan qölyozma rad etilişi yoki maqola retraksiya qilinişi mumkin.
  • Buziliş muharrir, taqrizçi yoki xodimga boğliq: şaxs tegişli jarayondan çetlatiladi, işlarni mustaqil qayta baholaş zarurati tekşiriladi va keyingi vakolatlar masalasi boşqaruv qoidalari böyiça köriladi.

Çoralar isbotlangan ta’sir va muammo kölamiga mutanosib böladi. Retraksiya jazo sifatida qöllanmaydi va faqat şikoyat, muallif sukuti yoki ayrim hujjat yöqligi uçun belgilanmaydi. Natijalar jiddiy işonçsiz bölib qolgan bölsa, xatoning halol sodir etilgani retraksiyani istisno qilmaydi. Har bir tegişli material, jumladan tizimli manipulyatsiya gumonida ham, alohida baholanadi.

Tuzatiş, xavotir bildiriş va retraksiyani tanlaş hamda rasmiylaştiriş Tuzatişlar, retraksiyalar va naşrdan keyingi yangilanişlar siyosatida bayon etiladi. Ommaviy xabarda tasdiqlangan muammo tasvirlanadi va barça hammualliflarga asossiz bir xil ayb yuklanmaydi. Naşr holati haqidagi işonçli xulosalar institutsional tekşiruv tugaşidan oldin çora körişni talab qilişi mumkin; mualliflar roziligi asoslangan tahririy qarorning majburiy şarti emas.

09. Tekşiruvni davom ettiriş va xabardor qiliş

Naşrni rad etiş, muallifning qölyozmani qaytarib olişi yoki murojaatçining xabardan voz keçişi muhim xavfni tekşirişni avtomatik tugatmaydi. Iş boşqa joyda allaqaçon çop etilgan bölsa, tahririyat zaruratga qarab tegişli ma’lumotlarni 7-bölim tartibida öşa naşrning mas’ul muharririga yuboradi. Jarayon qölyozmani asossiz uşlab turiş yoki muallifga bosim ötkaziş uçun işlatilmaydi.

Murakkab iş muddati tekşiruv hajmi, ekspertlar va taşkilotlar javobiga boğliq. Qabul tasdiği, muddat uzayişi haqidagi xabarlar va holatni yangilaş davriyligi Şikoyatlar va apellatsiyalarni körib çiqiş siyosatiga muvofiq saqlanadi; taşqi tekşiruvni kutiş aloqani töxtatiş degani emas. Mas’ul muharrir keyingi harakatlarni qayd etadi va öquvçilarga vaqtinçalik xabar zaruratini muntazam baholaydi.

Murojaatçi va tegişli iştirokçilarga ruxsat etilgan hajmda natija va asosiy sabablar bildiriladi. Tuzatiş xabarining ommaviyligi butun tekşiruv materiallari oçiq bölişini anglatmaydi. Şaxsiy, intizomiy va boşqa maxfiy tafsilotlar faqat tegişli vakolatli adresatlarga beriladi.

10. Qaydlar, qayta körib çiqiş va qöllaniş

Yakuniy qaydda tekşirilgan masalalar, işlatilgan dalillar, javoblar, oşkor etilgan manfaatlar, tayinlaş va çetlanişlar, qaror asoslari va çoralar körsatiladi. Yakuniy xulosa çiqariş imkonsiz bölsa, aynan nima aniqlanmagani va masala qaçon qayta körilişi yoziladi. Materiallar saqlanişi va şaxsiy ma’lumotlar bilan işlaş Maxfiylik töğrisidagi nizomga muvofiq amalga oşiriladi.

Qaror yoki tekşiruv tartibi ustidan Şikoyatlar va apellatsiyalarni körib çiqiş siyosati böyiça murojaat qiliş mumkin; uni bahsli qarorda qatnaşmagan şaxs baholaydi. Muhim yangi ma’lumot işni qayta oçişga asos bölişi mumkin. Qayta körib çiqiş iş işonçliligi haqida öquvçilarga zarur xabarni keçiktirişga avtomatik asos bölmaydi.

Halol niyatdagi murojaatçini himoya qiliş va javoban bosim ötkazişni taqiqlaş uning taxminlari tasdiqlanişidan qat’i nazar amal qiladi. Tahririyat ortiqça şaxsiy ma’lumotlarni oçmasdan, aniqlangan kamçiliklardan tartiblarni yaxşilaş va iştirokçilarni öqitişda foydalanadi.

Siyosat tasdiqlanib, rasman joylaştirilgandan keyin, harakatlarning haqiqiy sanalari qayd etilgan holda qöllanadi. U avval çop etilgan materiallarni tekşirişda işlatilişi mumkin, ammo oldingi tekşiruvlar haqida soxta tarix yaratmaydi va çop etilgan ilmiy naşrni bildirmasdan özgartirmaydi.

Uslubiy manbalar

Siyosat DOAJ şaffoflik tamoyillari hamda ehtimoliy qoidabuzarliklarni tekşiriş, ilmiy taşkilotlar bilan hamkorlik va naşrlarni tuzatişga doir COPE tavsiyalari hisobga olingan holda işlab çiqilgan. U jurnalning iş tartibini belgilaydi va institutsional tekşiruv örnini bosmaydi.

Sahifa boşiga


ISSN 2181-1369 (Online)