Qoidabuzarliklar haqidagi murojaatlarni körib çiqiş siyosati

Ehtimoliy qoidabuzarliklar haqidagi asosli xabarlar naşrdan oldin va keyin tekşiriladi. Uşbu siyosat dalillarni saqlaş va baholaş, tuşuntirişlar oliş, ilmiy taşkilotlar bilan hamkorlik qiliş hamda ilmiy naşrlar işonçliligini himoyalaş uçun mutanosib tahririy çoralar körış tartibini belgilaydi.

01. Maqsad va vakolatlar çegarasi

Siyosat «Geodeziya, kartografiya va geoinformatika» jurnalida barcha turdagi materiallar, jumladan maxsus sonlar uçun amal qiladi hamda mualliflar, taqrizçilar, muharrirlar, hay’at a’zolari, xodimlar va naşriyot tomonidan sodir etilişi mumkin bölgan qoidabuzarliklarga tatbiq etiladi. Tekşiruv qölyozmani körib çiqişning istalgan bosqiçida va naşrdan keyin ötkazilişi mumkin.

Tahririyatning vazifasi — materialga va uni baholaş tartibiga işoniş mumkinligini aniqlash hamda qölyozma yoki e’lon qilingan maqola böyiça qaror qabul qiliş. Ilmiy taşkilot tadqiqot qanday ötkazilganini, öz xodimlarining harakatlarini va intizomiy javobgarlik masalalarini tekşiradi. Tahririyat uning vakolatlarini almaştirmaydi; şunıngdek, institutsional xulosa mavjudligi yoki mavjud emasligi naşrlar işonçliligini himoyalaş majburiyatini bekor qilmaydi.

Qoidabuzarlik haqidagi xabar aybdorlikning isboti emas, balki baholaşga asosdir. Halol xato, ilmiy kelışmovçilik, xulosaning yetarli asoslanmaganligi va qasddan manipulyatsiya qiliş bir-biridan farqlanadi. İşonçsiz naşrni tuzatiş uçun qasdni aniqlash şart emas; insofsizlik haqidagi ommaviy da’vo alohida daliliy asosni talab etadi.

02. Qanday xabarlar körib çiqiladi

  • Ma’lumotlar, natijalar, tasvirlar, hisob-kitoblar, metodlar tavsifini uydiriş yoki soxtalaştiriş yoxud natijalarni jiddiy va asossiz yaşirişga oid taxminlar.
  • Plagiat, naşrni oçib bermasdan takrorlaş, özgalarning materiallaridan noqonuniy foydalanış yoki mualliflik va hissani notoğri körsatiş.
  • Soxta taqrizlar, ekspertlar şaxsi yoki aloqa ma’lumotlarini soxtalaştiriş, til biriktiriş, iqtiboslarni manipulyatsiya qiliş va mustaqil baholaşga başga aralaşuvlar.
  • Axloqiy ma’qullash, rozilik, ruxsatnomalar, moliyalaştiriş yoki muhim manfaatlar haqidagi notoğri ma’lumotlar; tadqiqot etikasi talablarining buzilişi.
  • Sun’iy intellekt vositalaridan amaldagi siyosatni buzgan holda foydalanış, jumladan uydirma ma’lumotlar yoki havolalarni haqiqiy deb körsatiş.
  • Tahririy vakolatlarni suiiste’mol qiliş, maxfiy materiallarni oşkor qiliş yoki özlaştiriş, bosim ötkaziş va tekşiruvga tösiq böliş; naşrlarni tizimli manipulyatsiya qiliş belgilari.

Röyxat tügal emas. Mualliflik, matniy özlaştirişlar, sun’iy intellektdan ruxsat etilgan foydalanış, manfaatlar va tadqiqot etikasi mezonlari tegişli alohida siyosatlarda belgilanadi. Faqat xizmat körsatişga oid şikoyatlar va qoidabuzarlik belgilari bölmagan ilmiy baholaş ustidan apellyatsiyalar Şikoyatlar va apellyatsiyalarni körib çiqiş siyosati böyiça körib çiqiladi.

03. Xabar beriş va dastlabki baholaş

Xabarni OJS orqali yoki tahririyatning rasmiy aloqa sahifasi orqali yuboriş mumkin. Tekşiriş uçun qölyozma identifikatori yoki maqola nomi, DOI yoxud havolasi, muayyan holat tavsifi va mavjud tasdiqlovçi dalillar, masalan, soliştiriladigan matn parçalari, dastlabki manba, jadval yoki tasvirdagi nomuvofiqlik kerak. Arizaçi özi töliq tekşiruv ötkazişi yoki qasdni isbotlaşi şart emas.

Mazmunli anonim xabarlar va tahririyat oçiq muhokamalarda aniqlagan asosli ma’lumotlar ham baholanadi. Xabar kelgan kanal, arizaçining taniqliligi yoki uning muallif bilan kelışmovçiligi faktlarni baholaş örnini bosmaydi. Qayta aloqa yöqligi aniqlik kiritişni çeklaşi mumkin, ammo aniq muhim belgilarni tekşirişni töxtatmaydi.

Röyxatga oliş, qabul qilinganini tasdiqlaş, dastlabki baholaşning maqsadli muddatlari va arizaçini himoyalaş Şikoyatlar va apellyatsiyalarni körib çiqiş siyosatida tartibga solinadi. Naşr işonçliligiga tahdid haqida xabar beriş uçun oxirgi muddat yöq. Dastlabki bosqiçda masalani tekşiriş mumkinligi va ahamiyati, qöllanadigan qoidalar va şoşilinç himoya çoralari zarurligi aniqlanadi; aniq dalillarsiz umumiy norozilik aniqlik kiritişni talab etadi.

04. Tekşiruvga mustaqil rahbarlik qiliş

İşni manfaatlar töqnaşuvi bölmagan malakali muharrir olib boradi. Agar uning öz qarori yoki xatti-harakati tekşirilayotgan bölsa, u tuşuntiriş beradi, biroq tekşiruvga rahbarlik qilmaydi va yakuniy xulosani tasdiqlamaydi. Muharrirni çetlaştiriş va başga, zaruratda taşqi, muharrirni tayinlaş tartibi başqaruv va manfaatlar töqnaşuvi siyosatlarida belgilanadi.

Murakkab işlarda tadqiqot predmeti, statistika, tasvirlar yoki metodlar böyiça mustaqil mutaxassislar, şuningdek Tahririy başqaruv va tahririy mustaqillik siyosatida belgilangan tartibda komissiya jalb qilinişi mumkin. Ekspertlar va komissiya özlariga berilgan masalalarni baholaydi; naşr haqidagi yakuniy qarorni vakolatli mustaqil muharrir qabul qiladi.

Baş muharrir, naşriyot yoki Institut rahbariyati daxldor bölganda Şikoyatlar va apellyatsiyalarni körib çiqiş siyosatidagi mustaqil tartib, jumladan Institutning https://tiiame.uz/ saytidagi rasmiy aloqalari orqali murojaat qiliş qöllanadi. Institutsional qaramlik taşqi körib çiqiş orqali bartaraf etiladi; xabar daxldor bölgan şaxs öz harakatlarini tekşiruvçilarni tanlamaydi.

05. Dalillarni saqlaş va baholaş

Dastlabki xabar, körib çiqilayotgan qölyozma yoki maqola versiyasi, fayllar, özgarişlar tarixi, taqrizlar, yozışmalar va boğliq tahririy qaydlar saqlanadi. Har bir olingan materialning manbasi va sanasi qayd etiladi; işçi nusxalar va xulosalar asl hujjatlardan ajratiladi. Kiriş xizmat zaruratiga köra tekşiruv iştirökçilari bilan çeklanadi.

Asosli zarurat bölganda dastlabki ma’lumotlar, ölçov jurnallari, asl tasvirlar, hisob-kitob fayllari, kod, bayonnomalar, ruxsatnomalar yoki hissa tasdiqlari söraladi. Suğoriş va melioratsiya sohasidagi tadqiqotlar uçun bular datchiklarning dastlabki körsatkiçlari, dala tajribalari qaydlari, kalibrlash va modellarni tekşiriş haqidagi ma’lumotlar bölişi mumkin. Söröv materiallarning muayyan şubha bilan aloqasini tuşuntirişi va zarur bölmagan şaxsiy yoki tijoriy jihatdan maxfiy ma’lumotlarni qamrab olmasligi kerak.

Kiriş çeklangan ma’lumotlar kelışilgan himoyalangan kanal orqali uzatiladi yoki vakolatli tashkilot orqali tekşiriladi; maxfiy asl materiallarni ommaga joylaştiriş talab qilinmaydi. Eski ma’lumotlarni taqdim eta olmaslik ular saqlanişiga doir öşa paytda amal qilgan talablar, yöqotiliş holatlari va muqobil tasdiqlar hisobga olingan holda baholanadi. Bu avtomatik ravishda soxtalaştirişni isbotlamaydi, biroq muhim xulosalarni tekşirib bölmaydigan holatda qoldirişi mumkin.

Matn öxşaşligi körsatkiçlari, sun’iy intellekt detektorlari signallari va tasvirlarning avtomatik tahlili natijalari mazmunli tekşirişga sabab böladi, lekin mustaqil dalil hisoblanmaydi. Xulosalar asl materiallar, tuşuntirişlar va malakali ekspert bahosi bilan soliştiriladi. Qoidalar tegışli harakatlar sodir etilgan paytdagi qöllanişi hisobga olinib baholanadi; yangi rasmiy talablar orqaga qaytarib joriy etilmaydi.

06. Tuşuntirişlarni oliş va tekşiriş

Daxldor şaxsga muayyan şubhalar, ularga aloqador materiallar va söralayotgan tuşuntirişlarning xolis tavsifi, oldindan ayblov qöymasdan yuboriladi. Maqola böyiça odatda dastlab yozışmalar uçun mas’ul muallifga murojaat qilinadi; zaruratda başga hammualliflar bilan boğlanib, alohida javoblar olinadi. Bir muallifning pozitsiyasi avtomatik ravishda barça mualliflar pozitsiyasi deb e’lon qilinmaydi.

Javob muddati va uni asosli uzaytiriş imkoniyati Şikoyatlar va apellyatsiyalarni körib çiqiş siyosatida belgilanadi. Javob bölmasa, tahririyat sörövni eslatadi, mavjud dolzarb aloqa ma’lumotlarini tekşiradi va zaruratda hammualliflar yoki ilmiy taşkilotga murojaat qiladi. Sukut aybni tan oliş hisoblanmaydi; qaror mavjud dalillar va material işonçliligini baholaşga asoslanadi.

Salbiy xulosaga olib kelişi mumkin bölgan muhim yangi ma’lumotlar arizaçi va üçünçi şaxslar himoyasiga mos hajmda izoh beriş uçun daxldor şaxsga taqdim etiladi. Dalillarni yöq qiliş yoki bosim xavfi aniq bölganda dastlabki xabarnoma çeklangan muddatga keçiktirilişi mumkin: sabab qayd etiladi, ma’lumot mustaqil vakolatli organga uzatiladi va xavf imkon berişi bilanoq javob beriş huquqi ta’minlanadi.

07. Ilmiy taşkilotlar bilan hamkorlik

Jiddiy asosli şubhalar, qoniqarsiz tuşuntirişlar yoki tahririyat imkoniyatidan taşqaridagi tekşiruv zarur bölganda tadqiqot ötkazilgan taşkilotning ilmiy halollik uçun mas’ul şaxsiga yoki başga vakolatli organga asoslantirilgan söröv yuboriladi. Bir neçta taşkilot qatnaşgan bölsa, hamkorlik muvofiqlaştiriladi. İçki qabul qiluvçi natijadan manfaatdor bölsa, mustaqil körib çiqiş söraladi.

Sörövda aniqlangan faktlar tekşirilişi lozim bölgan masalalardan ajratiladi. Faqat zarur materiallar uzatiladi va qabul qilinganini tasdiqlaş, mas’ul şaxs aloqasi, kutilayotgan muddatlar hamda naşr işonçliligi yoki mualliflikni belgilash uçun muhim xulosalar söraladi. Odatda mualliflar masala yuborilgani haqida xabardor qilinadi; xabardor qilişni çeklaş 6-bölimda bayon etilgan holatlarda mumkin.

Taşkilot javob bermasa, mustaqil tekşiruv ötkaza olmasa yoki uning xulosalari muhim zidliklarni tuşuntirmasa, tahririyat aniqlik söraydi, mavjud dalillarni baholaşni davom ettiradi va zaruratda taşqi mutaxassislarni jalb qiladi yoki başga vakolatli organga murojaat qiladi. Taşkilotning javobi yoki roziligi yöqligi tahririyatni yaqqol işonçsiz materialni özgarişsiz saqlaşga majbur etmaydi.

Agar faktlar başga jurnallardagi naşrlarga ham tegışli bölsa, umumiy muammoni tekşiriş uçun ularning mas’ul muharrirlari bilan çeklangan maxfiy ma’lumot almaşinuvi mumkin. «Aybdorlar» röyxati emas, tekşiriladigan ma’lumotlar uzatiladi; almaşinuv hajmi va maqsadi ma’lumotlarni himoyalaşni hisobga olgan holda hujjatlaştiriladi. Muallif yoki taşkilotning bir xil bölişi öz-özidan başga işlarda qoidabuzarlikni anglatmaydi.

08. Tahririy çoralar va qarorlar asoslari

  • Şubha qoniqarli tuşuntirildi: iş asoslari körsatilgan holda yopiladi; qölyozmani körib çiqiş odatiy mezonlar asosida davom etadi. Ilgari e’lon qilingan ogohlantiriş zaruratda yangilanadi.
  • İşning işonçliligi saqlangan mahalliy xato: naşrdan oldin tuzatiş söraladi, naşrdan keyin maqolaga boğlangan tuzatiş xabarnomasi e’lon qilinadi.
  • Jiddiy şubha hal etilmagan: qölyozmani körib çiqiş yoki e’lon qiliş vaqtinça töxtatilişi mumkin; e’lon qilingan maqola uçun yetarli asoslar bölganida xavotir bayonoti va keyin holatni qayta tekşiriş körib çiqiladi.
  • İşonçlilik jiddiy buzilgan yoki naşr talablarining jiddiy buzilişi aniqlangan: tegışli siyosat va aniq asoslar bilan qölyozmani rad etiş yoki e’lon qilingan maqolani retraksiya qiliş mumkin.
  • Qoidabuzarlik muharrir, taqrizçi yoki xodimga boğliq: şaxs daxldor jarayondan çetlaştiriladi, işlarni mustaqil qayta baholaş zarurati körib çiqiladi va keyingi vakolatlar masalasi başqaruv qoidalari böyiça yuboriladi.

Çoralar isbotlangan ta’sir va muammo kölamiga mutanosib bölişi kerak. Retraksiya jazo sifatida işlatilmaydi va faqat şikoyat, muallifning sukuti yoki alohida hujjat yöqligi uçun tayinlanmaydi. Natijalarning işonçliligi jiddiy yöqolgan bölsa, xatoning halol xarakteri retraksiyani istisno etmaydi. Har bir daxldor material, jumladan tizimli manipulyatsiya taxmin qilingan holatlarda ham, alohida baholanadi.

Tuzatiş, xavotir bayonoti va retraksiyani tanlaş hamda rasmiylaştiriş qoidalari Tuzatişlar, retraksiyalar va naşrdan keyingi yangilanişlar siyosatida bayon etilgan. Ommaviy xabarnoma tasdiqlangan muammoni ifodalaydi va asossiz ravishda barça hammualliflarga bir xil ayb yuklamaydi. Naşrning holati haqidagi işonçli xulosalar institutsional tekşiruv tugamasidan oldin çora körışni talab qilişi mumkin; asosli tahririy qaror uçun mualliflar roziligi majburiy şert emas.

09. Tekşiruvni davom ettiriş va xabardor qiliş

Naşrni rad etiş, muallifning qölyozmani qaytarib olişi yoki arizaçining murojaatdan voz keçişi muhim xavfni tekşirişni avtomatik töxtatmaydi. İş başga joyda allaqaçon e’lon qilingan bölsa, tahririyat zaruratda unga aloqador ma’lumotlarni 7-bölim tartibida mas’ul muharrirga uzatadi. Jarayon qölyozmani asossiz uşlab turiş yoki muallifga bosim ötkaziş uçun işlatilmaydi.

Murakkab işda muddat tekşiruv hajmi, ekspertlar va institutsional javoblar zarurligi bilan belgilanadi. Qabul qilinganini tasdiqlaş, uzaytiriş haqidagi bildirişlar va holatni yangilaş davriyligi Şikoyatlar va apellyatsiyalarni körib çiqiş siyosatiga muvofiq saqlanadi; taşqi tekşiruvni kutiş aloqa töxtatilganini anglatmaydi. Mas’ul muharrir keyingi harakatlarni hujjatlaştiradi va öquvçilar uçun oraliq xabarnoma zarurligini muntazam baholaydi.

Arizaçi va daxldor iştirökçilarga natija hamda asosiy sabablar ruxsat etilgan hajmda bildiriladi. Ommaviy tuzatişning mavjudligi tekşiruvning barça materiallari oçiq ekanini anglatmaydi. Şaxsiy, intizomiy va başga maxfiy masalalar tafsilotlari faqat tegışli vakolatli qabul qiluvçilarga uzatiladi.

10. Hujjatlaştiriş, qayta körib çiqiş va qöllaniş

Yakuniy qaydda tekşirilgan masalalar, foydalanilgan dalillar, javoblar, oçib berilgan manfaatlar, tayinlaşlar va çetlaşişlar, qaror asoslari hamda belgilangan çoralar körsatiladi. Yakuniy xulosaga keliş imkonsiz bölsa, aynan nimalar aniqlanmay qolgani va masala qaçon qayta körib çiqilişi belgilanadi. Materiallarni saqlaş va şaxsiy ma’lumotlarga işlov beriş maxfiylik nizomi bilan tartibga solinadi.


ISSN 2181-4546 (Online)