Energiya tejamkor aqlli shlyuz darvozalarida suv sarfini monitoring qilishni takomillashtirish

Qabul qilingan: 2026-07-22

Nashr etilgan: 2026-08-10

Annotatsiya

So‘nggi yillarda global iqlim o‘zgarishi, aholi sonining ortishi va sug‘oriladigan qishloq xo‘jaligi yerlarining kengayishi tufayli suv resurslaridan oqilona foydalanish tobora dolzarb masalaga aylanmoqda. Xususan, sug‘orish tizimlarida suvni o‘lchash aniqligini oshirish va suv taqsimoti samaradorligini yaxshilash zamonaviy gidrotexnika inshootlariga yangi talablarni qo‘ymoqda. Ochiq sug‘orish kanallarida qo‘llaniladigan an’anaviy shlyuz darvozalari suv sarfini baholashda empirik koeffitsiyentlarga tayanadi va shu sababli har doim ham yuqori o‘lchash aniqligini ta’minlay olmaydi. Bundan tashqari, ularning ishlashi sezilarli energiya yo‘qotishlariga olib kelishi mumkin. Ushbu tadqiqotda zamonaviy, energiya tejamkor va intellektual Smart Channel M-1 shlyuz darvozasi yordamida suv sarfini avtomatik monitoring qilish hamda gidravlik parametrlarni raqamli aniqlash metodologiyasi ishlab chiqildi. Tadqiqot davomida suv sathi va oqim tezligini o‘lchash uchun ultratovush datchiklaridan foydalanildi, shuningdek suv sarfini baholash uchun matematik modellar va avtomatlashtirilgan boshqaruv algoritmlari ishlab chiqildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy aqlli shlyuz darvozalaridan foydalanish suv sarfini o‘lchash aniqligini ±2,5% gacha oshirishi, energiya sarfini 40–60% ga kamaytirishi hamda suv taqsimoti samaradorligini 90–95% gacha oshirishi mumkin. Tizimga quyosh panellari va GSM/GPRS aloqa modullarining integratsiya qilinishi real vaqt rejimida masofadan monitoringni amalga oshirish imkonini beradi. Olingan natijalar Smart Channel M-1 qurilmasining sug‘orish kanallari, fermer xo‘jaliklari va suv taqsimlash inshootlarida qo‘llanilishi suv resurslarini boshqarishni raqamlashtirish va avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarini joriy etish uchun samarali yechim ekanligini ko‘rsatadi.

Adabiyotlar ro'yxati

  1. Arifjanov, A.M.; Tojiboyev, S.J. Gidrotexnika inshootlaridagi zatvorlar uchun elektr yuritmasini tanlash. O’zbekgidroenergetika 2022, 14, 47–49.

  2. Arifjanov, A.M.; Tojiboyev, S.J. Qarshi magistral kanalidagi PK-792 to’suvchi inshootning suvni chiqarish qismida sathni avtomatik rostlab suv isrofini kamaytirish. In Proceedings of the Republican Scientific-Practical Conference "Problems and Solutions of Efficient Use of Water Resources in Uzbekistan"; Karshi, Uzbekistan, 2021; pp. 247–252.

  3. Arifjanov, A.M.; Fatxulloyev, A.M.; Rakhimov, K.T.; Otakhonov, M.Y.; Allayorov, D.S. Changes in hydraulic parameters in canals with side lining. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science 2022, 1112, 012129. https://doi.org/10.1088/1755-1315/1112/1/012129.

  4. Arifjanov, A.; Fatxullaev, A. Natural studies for forming stable channel sections. Journal of Physics: Conference Series 2020, 1425, 012025. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1425/1/012025.

  5. Arifjanov, A.; Tadjiboyev, S.; Vokhidova, U.; Juraboyev, I. Hydraulic model of digitalization of water accounting under the sluice gate. E3S Web of Conferences 2024, 538, 01024. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202453801024.

  6. Kubrak, E.; Kubrak, J.; Kiczko, A.; Kubrak, M. Flow measurements using a sluice gate: Analysis of applicability. Water 2020, 12(3), 819. https://doi.org/10.3390/w12030819.

  7. Bonilla, C.; Brentan, B.; Montalvo, I.; Izquierdo, J. Digitalization of water distribution systems in small cities: A tool for verification and hydraulic analysis. Water 2023, 15(21), 3824. https://doi.org/10.3390/w15213824.

  8. Silva, C.O.; Rijo, M. Flow rate measurements under sluice gates. Journal of Irrigation and Drainage Engineering 2017, 143.

  9. Monem, M.J.; Hosseinzade, Z. Construction and evaluation of automatic pivot weir control system. In Proceedings of the 21st ICID International Congress on Irrigation and Drainage; Tehran, Iran, 2011; p.450.

  10. Suntaranont, B.; et al. Energy-aware flash flood monitoring stations using a GA-fuzzy logic control mechanism. In Proceedings of the IEEE Tenth International Conference on Intelligent Sensors, Sensor Networks and Information Processing; 2015; pp. 1–6.

  11. Dulhoste, J.F.; Georges, D.; Besancon, G. Nonlinear control of open-channel water flow based on collocation control model. Journal of Hydraulic Engineering 2004, 254–266.

  12. Erbisti, P.C.F. Design of Hydraulic Gates; CRC Press: Boca Raton, FL, USA, 2014; pp. 231–234. Serikbaev, B.S.; Barayev, F.A.; Sherov, A.G.; Serikbaeva, E.B.; Omarova, G.E.; Djumanazarova, A.T. Gidromeliorativ tizimlardan foydalanish; TIMI: Tashkent, Uzbekistan, 2014; 295 p.

  13. Sauida, M.F. Calibration of submerged multi-sluice gates. Alexandria Engineering Journal 2014, 53(3), 663–668.

  14. Rajaratnam, N.; Subramanaya, K. Flow equations for the sluice gate. Journal of Irrigation and Drainage Engineering, ASCE 1967, 93, 167–186.

  15. Rao, R.V.; Zhmud, V.A. The review of the Indo-Russian Joint Workshop on Computational Intelligence and Modern Heuristics in Automation and Robotics. Scientific Bulletin of NSTU 2010, 4(41), 179–182.

Mualliflar haqida

Ismoiljon Juraboyev
"Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti" Milliy tadqiqot universiteti
Maqsud Otahonov
Laboratory of Hydraulics and Hydrometry, Smart Solution System LLC
Ilhomjon Zokirov
"Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti" Milliy tadqiqot universiteti (TIIAME MTU)

Litsenziya

Mualliflik huquqi (c) 2026 Gidravlika va atrof-muhit muhandisligi jurnali

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Qanday iqtibos keltirish kerak

Energiya tejamkor aqlli shlyuz darvozalarida suv sarfini monitoring qilishni takomillashtirish. (2026). Gidravlika Va Atrof-Muhit Muhandisligi Jurnali, 4(1), 58-66. https://doi.org/10.35938/jhee-2026-1-00005 (Original work published 2026)

Ushbu muallif(lar)ning eng koʻp oʻqilgan maqolalari

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.


ISSN 2181-3949 (Online)