Chirchiq daryosi gidrologik rejimining uzoq muddatli dinamikasi

Qabul qilingan: 2026-07-22

Nashr etilgan: 2026-08-10

Annotatsiya

Ushbu maqolada O‘zbekistonning shimoli-sharqidagi G‘azalkent gidrologik stansiyasida Chirchiq daryosi suv rejimining uzoq muddatli dinamikasi 1900–2022 yillar uchun o‘rtacha oylik suv sarfi ma’lumotlari asosida tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, G‘azalkentdagi Chirchiq daryosining o‘rtacha yillik suv sarfi taxminan 217–228 m³/s ni tashkil etadi va kuchli mavsumiy o‘zgaruvchanlikka ega bo‘lib, eng yuqori suv sarfi bahor–yoz oylarida kuzatiladi. Ko‘p yillik tahlil natijasida ekstremal yillar aniqlandi, bunda 1969 yil eng sersuv yil (o‘rtacha 459 m³/s), 1917 yil esa eng kam suvli yil (133 m³/s) bo‘lgan. Chiziqli regressiya natijalari suv sarfida biroz kamayish tendensiyasi mavjudligini ko‘rsatdi, biroq bu statistik jihatdan ahamiyatli emas. Shuningdek, suv rejimidagi o‘zgarishlarga iqlim o‘zgarishi va antropogen omillarning ta’siri ham tahlil qilindi.

Adabiyotlar ro'yxati

  1. Arifjanov, A.M.; Tojiboyev, S.J. Gidrotexnika inshootlaridagi zatvorlar uchun elektr yuritmasini tanlash. O’zbekgidroenergetika 2022, 14, 47–49.

  2. Arifjanov, A.M.; Tojiboyev, S.J. Qarshi magistral kanalidagi PK-792 to’suvchi inshootning suvni chiqarish qismida sathni avtomatik rostlab suv isrofini kamaytirish. In Proceedings of the Republican Scientific-Practical Conference "Problems and Solutions of Efficient Use of Water Resources in Uzbekistan"; Karshi, Uzbekistan, 2021; pp. 247–252.

  3. Arifjanov, A.M.; Fatxulloyev, A.M.; Rakhimov, K.T.; Otakhonov, M.Y.; Allayorov, D.S. Changes in hydraulic parameters in canals with side lining. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science 2022, 1112, 012129. https://doi.org/10.1088/1755-1315/1112/1/012129

  4. Arifjanov, A.; Fatxullaev, A. Natural studies for forming stable channel sections. Journal of Physics: Conference Series 2020, 1425, 012025. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1425/1/012025

  5. Arifjanov, A.; Tadjiboyev, S.; Vokhidova, U.; Juraboyev, I. Hydraulic model of digitalization of water accounting under the sluice gate. E3S Web of Conferences 2024, 538, 01024. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202453801024

  6. Kubrak, E.; Kubrak, J.; Kiczko, A.; Kubrak, M. Flow measurements using a sluice gate: Analysis of applicability. Water 2020, 12(3), 819. https://doi.org/10.3390/w12030819

  7. Bonilla, C.; Brentan, B.; Montalvo, I.; Izquierdo, J. Digitalization of water distribution systems in small cities: A tool for verification and hydraulic analysis. Water 2023, 15(21), 3824. https://doi.org/10.3390/w15213824

  8. Silva, C.O.; Rijo, M. Flow rate measurements under sluice gates. Journal of Irrigation and Drainage Engineering 2017, 143.

  9. Monem, M.J.; Hosseinzade, Z. Construction and Evaluation of Automatic Pivot Weir Control System. In Proceedings of the 21st ICID International Congress on Irrigation and Drainage; Tehran, Iran, 2011; p. 450.

  10. Suntaranont, B.; et al. Energy Aware Flash Flood Monitoring Stations Using a GA-Fuzzy Logic Control Mechanism. In Proceedings of the IEEE Tenth International Conference on Intelligent Sensors, Sensor Networks and Information Processing; 2015; pp. 1–6.

  11. Dulhoste, J.F.; Georges, D.; Besancon, G. Nonlinear Control of Open-Channel Water Flow Based on Collocation Control Model. Journal of Hydraulic Engineering 2004, 254–266.

  12. Erbisti, P.C.F. Design of Hydraulic Gates; CRC Press: Boca Raton, FL, USA, 2014; pp. 231–234.

  13. Serikbaev, B.S.; Barayev, F.A.; Sherov, A.G.; Serikbaeva, E.B.; Omarova, G.E.; Djumanazarova, A.T. Gidromeliorativ tizimlardan foydalanish; TIMI: Tashkent, Uzbekistan, 2014; 295 p.

  14. Sauida, M.F. Calibration of Submerged Multi-Sluice Gates. Alexandria Engineering Journal 2014, 53(3), 663–668.

  15. Rajaratnam, N.; Subramanaya, K. Flow Equations for the Sluice Gate. Journal of Irrigation and Drainage Engineering, ASCE 1967, 93, 167–186.

  16. Rao, R.V.; Zhmud, V.A. The Review of the Indo-Russian Joint Workshop on Computational Intelligence and Modern Heuristics in Automation and Robotics. Scientific Bulletin of NSTU 2010, 4(41), 179–182.

Mualliflar haqida

Ilhomjon Zokirov
"Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti" Milliy tadqiqot universiteti
Ismoiljon Juraboyev
"Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti" Milliy tadqiqot universiteti
Maksud Otakhonov
Gidravlika va gidrometriya laboratoriyasi, “Smart Solution System” MChJ
Dilbar Abduraimova
"Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti" Milliy tadqiqot universiteti

Litsenziya

Mualliflik huquqi (c) 2026 Gidravlika va atrof-muhit muhandisligi jurnali

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Qanday iqtibos keltirish kerak

Chirchiq daryosi gidrologik rejimining uzoq muddatli dinamikasi. (2026). Gidravlika Va Atrof-Muhit Muhandisligi Jurnali, 4(1), 48-57. https://doi.org/10.35938/jhee-2026-1-00004 (Original work published 2026)

Ushbu muallif(lar)ning eng koʻp oʻqilgan maqolalari

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.


ISSN 2181-3949 (Online)