Gidrotexnika inshootlaridan quyi oqimda gidravlik sakrash parametrlarini va kinetik energiyaning so‘nishini tahlil qilish: Yuqori Chirchiq suv xo‘jaligi majmuasi misolida

Qabul qilingan: 2026-07-19

Nashr etilgan: 2026-06-30

Annotatsiya

Ushbu tadqiqot gidrotexnika inshootlari va gidrouzellar quyi b’eflarida yuzaga keladigan gidravlik sakrash jarayonlari hamda oqimning ortiqcha kinetik energiyasini so‘ndirish bilan bog‘liq muammolarni o‘rganishga bag‘ishlangan. Froude mezoni asosida inshootdan chiqayotgan yuqori tezlikdagi oqim parametrlarining o‘zgarishi va ularning kanal o‘zani barqarorligiga ta’siri tahlil qilingan. Gidravlik sakrashlarni tasniflash, siqilgan chuqurlik bilan tutashgan chuqurlik o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash hamda kinetik energiyaning so‘nish koeffitsiyentini hisoblash uchun matematik bog‘lanishlar keltirilgan. Olingan natijalar energiyani so‘ndiruvchi inshootlarni, jumladan, suv tinchlantirish hovuzlari  va quyi b’ef plitalarini samarali loyihalashda qo‘llanilishi mumkin.

Adabiyotlar ro'yxati

  1. Arifjanov, A. M., Apakxo‘jayeva, Sh. S., & Xodjiyev, A. M. Hydraulics and Hydraulic Structures; Innovatsion Rivojlanish Publishing and Printing House: Tashkent, Uzbekistan, 2020.

  2. Babaali, H.; Shamsai, A.; Vosoughifar, H. Computational Modeling of the Hydraulic Jump in the Stilling Basin with Convergence Walls Using CFD Codes. Arabian Journal for Science and Engineering 2015, 40, 381–395. https://doi.org/10.1007/s13369-014-1466-z

  3. Bakiyev, M. R. Hydraulic Structures: Dams; Fan: Tashkent, Uzbekistan, 2008.

  4. Bakiyev, M. R.; Yangiyev, A. A.; Raxmatov, N. Hydraulic Structures; Ministry of Higher and Secondary Specialized Education: Tashkent, Uzbekistan, 2018.

  5. Cabinet of Ministers of the Republic of Uzbekistan. Resolution No. 143 of March 30, 1999: List of Major and Particularly Important Water-Management Facilities.

  6. Chanson, H. The Hydraulics of Open Channel Flow: An Introduction; Butterworth-Heinemann: Oxford, UK, 2004.

  7. Chanson, H. Current Knowledge in Hydraulic Jumps and Related Phenomena: A Survey of Experimental Results. European Journal of Mechanics–B/Fluids 2009, 28(2), 191–210. https://doi.org/10.1016/j.euromechflu.2008.06.004

  8. Chaudhry, M. H. Open-Channel Flow; Springer: New York, NY, USA, 2008.

  9. Champagne, T. M.; Barkdoll, B. D.; González-Castro, J. A. Experimental Study of Scour Induced by Temporally Oscillating Hydraulic Jump in a Stilling Basin. Journal of Irrigation and Drainage Engineering 2017, 143(12), 04017051. https://doi.org/10.1061/(ASCE)IR.1943-4774.0001273

  10. Eshkou, Z.; Dehghani, A. A.; Ahmadi, A. Forced Hydraulic Jump in a Diverging Stilling Basin Using Angled Baffle Blocks. Journal of Irrigation and Drainage Engineering 2018, 144(8), 06018004. https://doi.org/10.1061/(ASCE)IR.1943-4774.0001328

  11. Habibzadeh, A.; Loewen, M. R.; Rajaratnam, N. Performance of Baffle Blocks in Submerged Hydraulic Jumps. Journal of Hydraulic Engineering 2012, 138(10), 902–908. https://doi.org/10.1061/(ASCE)HY.1943-7900.0000587

  12. Hager, W. H. Energy Dissipators and Hydraulic Jumps; Springer: Berlin, Germany, 1992.

  13. Hughes, W. C.; Flack, J. E. Hydraulic Jump Properties over a Rough Bed. Journal of Hydraulic Engineering 1984, 110(12), 1755–1771. https://doi.org/10.1061/(ASCE)0733-9429(1984)110:12(1755)

  14. Kim, Y.; Choi, G.; Park, H.; Byeon, S. Hydraulic Jump and Energy Dissipation with Sluice Gate. Water 2015, 7(9), 5115–5133. https://doi.org/10.3390/w7095115

  15. Kiselev, P. G. Handbook of Hydraulic Calculations; Energiya: Moscow, Russia, 2014.

  16. Latipov, K. Sh. Hydraulics: General Course; O‘qituvchi: Tashkent, Uzbekistan, 2014.

  17. Macián-Pérez, J. F.; García-Bartual, R.; López-Jiménez, P. A.; Vallés-Morán, F. Analysis of Hydraulic Jumps at Negative Steps to Improve Energy Dissipation. Arabian Journal for Science and Engineering 2023, 13, 203. https://doi.org/10.1007/s13201-023-01985-4

  18. Murzyn, F.; Chanson, H. Experimental Assessment of Scale Effects Affecting Hydraulic Jumps. Experiments in Fluids 2008, 45(3), 513–521.

  19. Narayana Pillai, N.; Goel, A.; Dubey, A. K. Hydraulic Jump Type Stilling Basins. Journal of Hydraulic Engineering 1989, 115(7), 989–994.

  20. Peterka, A. J. Hydraulic Design of Stilling Basins and Energy Dissipators. Engineering Monograph No. 25; U.S. Bureau of Reclamation: Denver, CO, USA, 1978.

  21. Shulepina, N. Inspection of Hydraulic Complexes and Canals in the Republic of Uzbekistan. SREDA.UZ, 2026.

  22. Vischer, D. L.; Hager, W. H. Energy Dissipators; IAHR Hydraulic Structures Design Manual; A. A. Balkema: Rotterdam, The Netherlands, 1995.

  23. Wüthrich, D.; Shi, R.; Chanson, H. Hydraulic Jumps with Low Inflow Froude Numbers: Air–Water Flow Patterns and Transverse Distributions of Two-Phase Flow Properties. Environmental Fluid Mechanics 2022, 22, 789–818. https://doi.org/10.1007/s10652-022-09854-5

Mualliflar haqida

Orzigul Bozorova
“Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti
Mirzoali Xudoyberganov
Dinislam Atakulov
“Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti

Litsenziya

Mualliflik huquqi (c) 2026 Gidravlika va atrof-muhit muhandisligi jurnali

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Qanday iqtibos keltirish kerak

Gidrotexnika inshootlaridan quyi oqimda gidravlik sakrash parametrlarini va kinetik energiyaning so‘nishini tahlil qilish: Yuqori Chirchiq suv xo‘jaligi majmuasi misolida. (2026). Gidravlika Va Atrof-Muhit Muhandisligi Jurnali, 4(1), 42-47. https://doi.org/10.35938/jhee-2026-1-00003

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.


ISSN 2181-3949 (Online)