Insonlar ishtirokidagi muhandislik tadqiqotlari
“Irrigatsiya va melioratsiya” jurnali asosan nazariy va amaliy mexanika, mashinasozlik, konstruksiya mexanikasi, suyuqlik va gazlar mexanikasi, hisoblash mexanikasi, transport tizimlari, mashina va mexanizmlar hamda muhandislikning boshqa turdosh yo‘nalishlariga oid ilmiy tadqiqotlarni nashr etadi.
Ayrim hollarda jurnalga taqdim etilayotgan tadqiqotlar insonlar ishtirokida amalga oshirilishi mumkin. Bunday tadqiqotlarga ergonomika, biomekanika, mehnat muhofazasi, inson–mashina o‘zaro ta’siri, haydovchi yoki operator faoliyati, muhandislik ta’limi, foydalanish qulayligini baholash (usability testing), so‘rovnomalar, intervyular hamda inson harakati yoki jismoniy ko‘rsatkichlarini o‘lchashga oid tadqiqotlar kiradi.
Mualliflar insonlar ishtirokidagi barcha tadqiqotlar amaldagi milliy qonunchilik, institutsional me’yorlar va tadqiqot etikasi talablariga muvofiq o‘tkazilganligini ta’minlashlari shart.
Zarur hollarda mualliflar quyidagilarni taqdim etishlari lozim:
- tadqiqot boshlanishidan oldin vakolatli etik qo‘mita yoki tegishli tashkilotning ruxsatini olish;
- ruxsat bergan tashkilot yoki etik qo‘mita nomini ko‘rsatish;
- mavjud bo‘lsa, tasdiqlash (approval) yoki ro‘yxatga olish raqamini keltirish;
- tadqiqot ishtirokchilarining ixtiyoriy roziligini olish;
- tadqiqotning maqsadi va tartibini ishtirokchilarga tushuntirish;
- ishtirokchilarning shaxsiy ma’lumotlari, maxfiyligi va shaxsiy daxlsizligini himoya qilish;
- tadqiqot ishtirokchilarga asossiz jismoniy, ruhiy yoki kasbiy xavf tug‘dirmasligini ta’minlash.
Voyaga yetmaganlar, mustaqil qaror qabul qilish imkoniyati cheklangan shaxslar yoki boshqa himoyaga muhtoj guruhlar ishtirok etgan tadqiqotlarda qo‘shimcha etik talablar bajarilishi lozim.
Qo‘lyozmada tegishli etik bayonot (Ethics Statement) keltirilishi shart.
Agar etik ruxsat talab etilgan bo‘lsa:
Etik ruxsat: Tadqiqot [etik qo‘mita yoki tashkilot nomi] tomonidan [raqam] bilan tasdiqlangan.
Agar amaldagi qonunchilik yoki institut talablari bo‘yicha etik ruxsat talab etilmagan bo‘lsa:
Etik ruxsat: Mazkur tadqiqot uchun amaldagi institutsional va milliy talablarga muvofiq etik ruxsat talab etilmagan.
Agar ishtirokchilarning roziligi olingan bo‘lsa:
Ishtirok etishga rozilik: Tadqiqotda ishtirok etgan barcha shaxslardan ixtiyoriy rozilik olingan.
Agar tadqiqot insonlar ishtiroki, shaxsiy ma’lumotlar, so‘rovnomalar, intervyular yoki inson bilan bog‘liq o‘lchovlarni o‘z ichiga olmasa:
Insonlar ishtirokidagi tadqiqot: Qo‘llanilmaydi.