Quyosh havo kollektorining don quritish jarayonidagi issiqlik yuklamasini qoplash darajasini soatbay energetik balans asosida baholash.

Qabul qilingan: 2026-09-14

Nashr etilgan: 2026-09-14

Annotatsiya

Ushbu tadqiqotning maqsadi Beruniy tumani sharoitida quyosh havo kollektorining
qishloq xo‘jaligi don mahsulotlarini, jumladan kungaboqar va sholi donini quritish tizimlaridagi
issiqlik yuklamasini qoplash imkoniyatini soatbay energetik balans asosida baholashdan iborat.
Hisoblashlarda PVGIS-ERA5 ma’lumotlar bazasidan olingan quyosh radiatsiyasi ko‘rsatkichlari,
kollektorning optik-issiqlik balansi, foydali issiqlik quvvati, yordamchi energiya ehtiyoji va zarur
havo sarfini aniqlash usullaridan foydalanildi. Baholash sentyabr va oktyabr oylari uchun 09:00–17:00
oralig‘ida amalga oshirildi. Amaliy hisoblash shartlari kungaboqar donini quritish rejimi asosida
qabul qilindi. Kollektor sentyabr oyida 7.326 kW·h/kun, oktyabr oyida esa 5.839 kW·h/kun foydali
issiqlik energiyasi ishlab berdi. Quritgichning kunlik issiqlik yuklamasini qoplash ulushi mos ravishda
77.9 % va 62.7 % ni tashkil etdi. Sentyabr oyida 12:00–14:00 oralig‘ida kollektor yuklamani to‘liq
qopladi, oktyabr oyida esa barcha soatlarda yordamchi issiqlik manbai zarur bo‘ldi. Quyosh havo
kollektori kungaboqar, sholi va boshqa qishloq xo‘jaligi don mahsulotlarini quritish tizimlarida
quritish agentini oldindan isituvchi hamda yordamchi energiya sarfini kamaytiruvchi gibrid issiqlik
moduli sifatida qo‘llanishi mumkin.  Bunda har bir mahsulot uchun quritish harorati, havo sarfi va issiqlik yuklamasi alohida aniqlanishi zarur.

Adabiyotlar ro'yxati

  1. Sagar, V.R.; Kumar, P.S. Recent advances in drying and dehydration of fruits and vegetables: a review. J. Food Sci. Technol. 2010, 47, 15–26. https://doi.org/10.1007/s13197-010-0010-8.

  2. Mujumdar, A.S., Ed. Handbook of Industrial Drying, 4th ed.; CRC Press: Boca Raton, FL, USA, 2014.

  3. Ekechukwu, O.V. Review of solar-energy drying systems I: an overview of drying principles and theory. Energy Convers. Manage. 1999, 40, 593–613. https://doi.org/10.1016/S0196-8904(98)00092-2.

  4. Ekechukwu, O.V.; Norton, B. Review of solar-energy drying systems II: an overview of solar drying technology. Energy Convers. Manage. 1999, 40, 615–655. https://doi.org/10.1016/S0196-8904(98)000934.

  5. El-Sebaii, A.A.; Shalaby, S.M. Solar drying of agricultural products: A review. Renew. Sustain. Energy Rev. 2012, 16, 37–43. https://doi.org/10.1016/j.rser.2011.07.134.

  6. Huang, Y.; Cai, S.; Ruan, X.; et al. High drying temperature accelerates sunflower seed deterioration by regulating the fatty acid metabolism, glycometabolism and abscisic acid/gibberellin balance. Front. Plant Sci. 2021, 12, 628251. https://doi.org/10.3389/fpls.2021.628251

  7. Coradi, P.C.; Fernandes, C.H.P.; Peralta, C.C.; Pereira, T.L.; Alves, C.Z.; Guimarães, R.F. Quality of sunflower seeds after drying with different temperatures. Span. J. Rural Dev. 2014, 5, 23–32. https://doi.org/10.5261/2014.GEN4.03.

  8. Hii, C.L.; Ong, S.P.; Yap, J.Y.; Putranto, A.; Mangindaan, D. Hybrid drying of food and bioproducts: A review. Dry. Technol. 2021, 39, 1554–1576. https://doi.org/10.1080/07373937.2021.1914078.

  9. Geng, Z.; Li, M.; Zhu, L.; Zhang, X.; Zhu, H.; Yang, X.; Yu, X.; Zhang, Q.; Hu, B. Design and experiment of combined infrared and hot-air dryer based on temperature and humidity control with sea buckthorn (Hippophae rhamnoides L.). Foods 2023, 12, 2299. https://doi.org/10.3390/foods12122299.

  10. Madhlopa, A.; Ngwalo, G. Solar dryer with thermal storage and biomass-backup heater. Sol. Energy 2007, 81, 449–462. https://doi.org/10.1016/j.solener.2006.08.008.

  11. Daghigh, R.; Ruslan, M.H.; Sulaiman, M.Y.; Sopian, K. Review of solar assisted heat pump drying systems for agricultural and marine products. Renew. Sustain. Energy Rev. 2010, 14, 2564–2579. https://doi.org/10.1016/j.rser.2010.04.004.

  12. Huld, T.; Müller, R.; Gambardella, A. A new solar radiation database for estimating PV performance in Europe and Africa. Sol. Energy 2012, 86, 1803–1815. https://doi.org/10.1016/j.solener.2012.03.006.

  13. European Commission Joint Research Centre. PVGIS data sources and calculation methods. Available online: https://joint-research centre.ec.europa.eu/photovoltaic-geographical-information-system pvgis/getting-started-pvgis/pvgis-data-sources-calculation-methods_en (accessed on 27 June 2026).

  14. Duffie, J.A.; Beckman, W.A. Solar Engineering of Thermal Processes, 4th ed.; Wiley: Hoboken, NJ, USA, 2013.

  15. Kalogirou, S.A. Solar Energy Engineering: Processes and Systems, 2nd ed.; Academic Press: Oxford, UK, 2014.

  16. Gebremicheal, G.H.; Gebremedhin, B.G.; Belay, A.; Gebremedhin, B. Performance evaluation of solar air collector by chimney effect for drying applications. Acta Technol. Agric. 2021, 24, 181–186. https://doi.org/10.2478/ata-2021-0027.

  17. Chouikhi, H.; Amer, B.M.A.; Bouadila, S.; Albalawi, F.; Aich, W.; et al. Performance evaluation of an indirect-mode forced convection solar dryer equipped with a PV/T air collector for drying tomato slices. Sustainability 2023, 15, 5070. https://doi.org/10.3390/su15065070.

Mualliflar haqida

B Baltabayev
“Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” MTU
N Sapayev
“Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” MTU
O Matchonov
“Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” MTU

Litsenziya

Mualliflik huquqi (c) 2026 Irrigatsiya va melioratsiya

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

Qanday iqtibos keltirish kerak

Quyosh havo kollektorining don quritish jarayonidagi issiqlik yuklamasini qoplash darajasini soatbay energetik balans asosida baholash. (2026). Irrigatsiya Va Melioratsiya, 12(2), 126-136. https://doi.org/10.35938/IM-2026-12-00012

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.


ISSN 2181-1369 (Online)