Cho‘llanish tendensiyalari va uning oldini olish istiqbollari: qishloq xo‘jaligi seyalkalari texnologiyalariga alohida e’tibor qaratilgan tadqiqot natijalari.
Qabul qilingan: 2026-09-09
Nashr etilgan: 2026-09-09
Annotatsiya
Cho‘llanish va unumdor yerlarning yetishmasligi bugungi kunning tezkor choralar ko‘rishni talab qiladigan eng dolzarb muammolaridan hisoblanadi. An’anaviy yaylovlar sifatining yomonlashib borishi ushbu muammolarning global qishloq xo‘jaligi mahsuldorligiga jiddiy xavf tug‘dirayotganini ko‘rsatadi va muqobil yechimlarni izlash zaruratini yanada oshiradi. Mazkur tadqiqotda qishloq xo‘jaligida ekish agregatlari va seyalkalardan foydalanishning mumkin bo‘lgan afzalliklari bilan bir qatorda, avtomatlashtirish orqali qurg‘oqchil hududlarda ishlab chiqarish samaradorligini oshirish imkoniyatlari ham o‘rganilgan. 2013–2024-yillar davomida Web of Science Core Collection ma’lumotlar bazasida chop etilgan ekish agregatlari va seyalkalarga oid ilmiy maqolalarning bibliometrik tahlili Microsoft Excel, MapChart.net va VOSviewer kabi turli tahliliy vositalar yordamida amalga oshirildi. Tahlil uchun shakllantirilgan ilmiy adabiyotlar bazasi 981 ta nashrdan iborat bo‘lib, ularning qariyb 90 foizini taqrizdan o‘tgan ilmiy maqolalar tashkil etdi. Hozirgi sharoitda ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik faoliyatiga investitsiyalarni ustuvor yo‘nalish sifatida belgilash, ayniqsa, xalqaro ilmiy hamkorlikni rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Seyalkalar va urug‘ me’yorlagich qurilmalardan foydalanishni kengaytirishga qaratilgan global sa’y-harakatlar qishloq xo‘jaligi mahsuldorligini oshirish va qurg‘oqchilik sharoitidan kelib chiqadigan muammolarni bartaraf etishning istiqbolli strategiyalaridan biri hisoblanadi. Qishloq xo‘jaligida seyalkalar va ekish mashinalariga oid global ilmiy tadqiqot tendensiyalari, ilmiy hamkorlik va texnologik rivojlanish jarayonlarini tahlil qilish, shuningdek, ularning qurg‘oqchil va cho‘llanishga moyil hududlarda qishloq xo‘jaligi mahsuldorligini oshirish hamda barqaror dehqonchilikni qo‘llab-quvvatlashdagi rolini aniqlash. Bibliometrik tahlil Web of Science Core Collection ma’lumotlar bazasida 2013–2024-yillar davomida indekslangan ilmiy nashrlar asosida amalga oshirildi. Tadqiqot doirasida ekish agregatlari va seyalkalarga oid 981 ta nashr tahlil qilindi. Nashrlar dinamikasi, tadqiqotlarning geografik taqsimoti, ilmiy hamkorlik tarmoqlari va asosiy tadqiqot tendensiyalarini baholash uchun ma’lumotlarni qayta ishlash va vizualizatsiya qilishda Microsoft Excel, MapChart.net hamda VOSviewer dasturlaridan foydalanildi. Tahlil qilingan davr mobaynida seyalkalar va ekish texnologiyalariga bo‘lgan ilmiy qiziqishning barqaror ravishda oshib borganligi aniqlandi. Tahlil qilingan nashrlarning qariyb 90 foizini taqrizdan o‘tgan ilmiy maqolalar tashkil etdi. Natijalar xalqaro ilmiy hamkorlikning kengayib borayotganini ko‘rsatdi hamda, ayniqsa, qurg‘oqchilik va unumdor yer resurslari cheklangan sharoitlarda qishloq xo‘jaligi samaradorligini oshirishda avtomatlashtirish va aniq ekish texnologiyalarining muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatdi. Ilmiy-tadqiqot faolligi, asosan, qishloq xo‘jaligi innovatsiyalari va yer resurslarini barqaror boshqarishga faol investitsiya kiritayotgan mamlakatlarda yuqori ekanligi aniqlandi. Seyalkalar va urug‘ me’yorlagich qurilmalar qishloq xo‘jaligi mahsuldorligini oshirish hamda qurg‘oqchil hududlarda barqaror qishloq xo‘jaligini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqot natijalari ilmiy-tadqiqot va ishlanmalarga investitsiyalarni davom ettirish, shuningdek, xalqaro ilmiy hamkorlikni yanada mustahkamlash zarurligini ko‘rsatadi. Zamonaviy ekish texnologiyalari va avtomatlashtirishni keng joriy etish cho‘llanishning salbiy oqibatlarini kamaytirish hamda global oziq-ovqat ishlab chiqarish tizimlarini takomillashtirishga hissa qo‘shishi mumkin.
Kalit so‘zlar
Adabiyotlar ro'yxati
-
A-Mutiry, M., Hermas, E., Alqurashi, A., Alharbi, O., Khormi, H., Al Khallas, S. (2023). Desertification hazards in the middle zone of Wadi Fatimah, West Saudi Arabia. EGYPTIAN JOURNAL OF REMOTE SENSING AND SPACE SCIENCES,26(3), 491–503. https://doi.org/10.1016/j.ejrs.2023.06.002.
-
An, X., Wang, S., Duan, H., Yang, C., Yu, Y. (2017). Test on effect of the operating speed of maize-soybean interplanting seeders on performance of seeder-metering devices. In W. Yeh L. Zhao (Eds.), Henan Agricultural University (WOS:000399998200044; Vol. 174, pp. 353–359). https://doi.org/10.1016/j.proeng.2017.01.153.
-
Araújo, R. A. S., da Cunha, F. F., Wendling, I. J., da Silva, C. F., Calazani, W. R., Emerick, J. A. N. (2011). Morphogenesis and growth of the Marandu grass intercropped with coconut under irrigation and grazed intervals; [Morfogênese e crescimento do capim-marandu consorciado com coco-anão sob irrigação e intervalos de desfolha]. In Bioscience Journal (Vol. 27, Issue 6, pp. 856–864).
-
Bagautdinov, I., Gryazin, V., Kozlov, K., Belogusev, V. (2018). NEW SEED SOWING TECHNIQUE AND EQUIPMENT TO RAISE LEVEL OF CROP YIELD (L. Malinovska V. Osadcuks, Eds.; WOS:000805412200052; pp. 350–355). https://doi.org/10.22616/ERDev2018.17.N409.
-
Boubacar, Y. (2016). Land and Natural Resource Governance: Development Issues and Anti Desertification Initiatives in Niger. In R. Behnke M. Mortimore (Eds.), END OF DESERTIFICATION?: DISPUTING ENVIRONMENTAL CHANGE IN THE DRYLANDS (WOS:000414952400007; pp.179–200). https://doi.org/10.1007/978-3-642-16014-17.
-
Campanella, M., Rostagno, C., Videla, L., Bisigato, A. (2016). Interacting effects of soil degradation and precipitation on plant productivity in NE Patagonia, Argentina. ARID LAND RESEARCH AND MANAGEMENT,30(1), 79–88. https://doi.org/10.1080/15324982.2015.1053629.
-
Constantinou, E., Sarris, D., Vogiatzakis, I. (2021). The possible role of Ziziphus lotus as an ecosystem engineer in semiarid landscapes. JOURNAL OF ARID ENVIRONMENTS, 195. https://doi.org/10.1016/j.jaridenv.2021.104614.
-
Cosentino, B., Schooley, R., Bestelmeyer, B., Coffman, J. (2013). Response of lizard community structure to desert grassland restoration mediated by a keystone rodent. BIODIVERSITY AND CONSERVATION, 22(4), 921–935. https://doi.org/10.1007/s10531-013-0459-7.
-
Ding, X., Chen, T., Wei, Y., He, Z., Cui, Y., Yang, Q. (2024). DESIGN AND IMPLEMENTATION OF THE POSITIONING AND DIRECTING PRECISION SEEDER FOR CUCURBITA FICIFOLIASEEDS. APPLIED ENGINEERING IN AGRICULTURE, 40(1), 1–14. https://doi.org/10.13031/aea.15637.
-
Dragos, M., Gheorghe, V., Gigel, P., Eugen, M. (2016). PERFORMANCES EVALUATION OF DIRECT SEEDER FOR GRASSLANDS. In L. Malinovska V. Osadcuks (Eds.), INMA Bucharest (WOS:000390059500030; pp. 198–203).
-
Feng, K., Wang, T., Liu, S., Yan, C., Kang, W., Chen, X., Guo, Z. (2021). Path analysis model to identify and analyse the causes of aeolian desertification in Mu Us Sandy Land, China. ECOLOGICAL INDICATORS, 124. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2021.107386.
-
Gao, R., Dai, Q., Gan, Y., Yan, Y., Peng, X. (2020). The mechanisms of nutrient output through water flow from sloping farmland with slight rocky desertification in a karst region. ENVIRONMENTAL RESEARCHLETTERS, 15(9). https://doi.org/10.1088/1748-9326/ab9d3b.
Mualliflar haqida
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2026 Irrigatsiya va melioratsiya
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Qanday iqtibos keltirish kerak
