Markazdan qochma nasoslarda ishchi g‘ildirak va oqim sohasi mutanosibligini ta’minlashning matematik modeli va hisobi

Qabul qilingan: 2026-07-02 10:25:13

Nashr etilgan: 2026-07-02

Annotatsiya

Ushbu maqolada markazdan qochma nasoslar va gidroelektrostansiyalarning oqim
sohasi hamda ishchi g‘ildiraklari o‘rtasidagi gidravlik mutanosiblikni ta’minlash tamoyillari tadqiq
etilgan. Markazdan qochma nasos korpusining spiral kamerasi (volyuta) bo‘ylab oqim xarakteristikalari
o‘rganilib, berilgan chizma va o‘lchamlar asosida matematik model ishlab chiqildi. Spiral kameraning
burchak bo‘yicha kesim yuzasi, oqim sarfi taqsimoti va radial kengayish koeffitsiyentlarini aniqlovchi
gidravlik formulalar keltirilgan. Rasmda keltirilgan qutb koordinatalari (0° dan 360° gacha) bo‘yicha
aniq variant qiymatlari asosida spiral radiuslari hisoblab chiqildi COMPAS-3D dasturida chizmalari
chizildi. Shuningdek, tizimda markazdan qochma kuchning namoyon bo‘lishi Eyler tenglamalari
va bosim gradiyentlari orqali fizik asoslab berildi. Nasos stansiyalari uskunalarining kavitatsiya
va eroziyaga bardoshliligini oshirish maqsadida zamonaviy kompozit materiallardan foydalanish
istiqbollari tahlil qilindi.

Adabiyotlar ro'yxati

  1. Li X, Chen B, Luo X and Zhu Z 2020 Effects of flow pattern on hydraulic performance and energy conversion characterisation in a centrifugal pump Renew. Energy 151 475–87

  2. Dehghan A A and Shojaeefard M H 2022 Experimental and numerical optimization of a centrifugal pump volute and its effect on head and hydraulic efficiency at the best efficiency point Proc. Inst. Mech. Eng.Part C J. Mech. Eng. Sci. 236 4577–98

  3. Miao S, Zhang H, Shi F, Wang X and Ma X 2021 Study on Energy Conversion Characteristics in Volute of Pump as Turbine Fluid Dyn. Mater. Process. 17 201–14

  4. Dzhurabekov A, Rashidov J, Gazaryan A, Kholbutaev B, Mansurova S and Tashmatov N 2023 Improving impeller and water flow section of vane pumps ed D Bazarov E3S Web Conf. 365 03002

  5. Nasyrova N, Glovatsky O, Ergashev R, Rashidov J and Kholbutaev B 2021 Design aspects of operation of water supply facilities of pumping stations ed E Vdovin E3S Web Conf. 274 03008

  6. Glovatsky O, Saparov B, Artikbekova F, Rashidov J, Karimov E and Hamitov F 2025 Improving pump flow section for technical and economic efficiency THE 3RD INTERNATIONAL SYMPOSIUM ON CIVIL, ENVIRONMENTAL,ANDINFRASTRUCTUREENGINEERING(ISCEIE)2024 (ARFakhruddin B Building) p 020051

  7. Rashidov J, Azimov A, Kholbutaev B, Shodiev B, Ishanov J and Khajimatova M 2024 Factors Influencing Cavitation and Abrasive Erosion in Energy-Efficient Pumping System Operation and Performance: Proceedings of the 6th International Conference on Construction Mechanics, Hydraulics and Water Resources Engineering Autumn Season Construction Mechanics, Hydraulics Water Resources Engineering Autumn season(Tashkent, Uzbekistan: SCITEPRESS-ScienceandTechnologyPublications) pp 299–305

  8. Arun Shankar V K, Umashankar S, Paramasivam S and Hanigovszki N 2016 A comprehensive review on energy efficiency enhancement initiatives in centrifugal pumping system Appl. Energy 181 495–513

  9. Zhao J, Pei J, Yuan J and Wang W 2022 Energy-saving oriented optimization design of the impeller and volute of a multi-stage double-suction centrifugal pump using artificial neural network Eng. Appl. Comput. Fluid Mech. 16 1974–2001

  10. Zhang B, Cheng L, Xu C and Wang M 2021 The Influence of Geometric Parameters of Pump Installation on the Hydraulic Performance of a Prefabricated Pumping Station Energies 14 1039

  11. Ergashev R, Rashidov J, Musaev S, Usarov J, Kholbutaev B and Ergasheva G 2023 Elements of technical water supply system of pumping units ed D Bazarov E3S Web Conf. 401 01015

  12. Dehghan A AandShojaeefard M H 2022 Experimental and numerical optimization of a centrifugal pump volute and its effect on head and hydraulic efficiency at the best efficiency point Proc. Inst. Mech. Eng. Part C J. Mech. Eng. Sci. 236 4577–98

  13. Glovatskiy O, Ergashev R, Sadiev U, Rashidov J, Musaev S and Boboeva G 2023 Establishment of resource-saving modes of irrigation pumps ed A Ter-Martirosyan and D Bazarov E3S Web Conf. 4105017

  14. Glovatskii O, Ergashev R, Rashidov J, Mirzaev M, Sultonov A and Nasyrova N 2023 Experience in using methods for monitoring the energy efficiency of hydraulic systems IOP Conf. Ser. Earth Environ. Sci.1142 012004

  15. Glovatskiy O, Ergashev R, Rashidov J, Nasyrova N and Kholbutaev B 2021 Experimental and theoretical studies of pumps of irrigation pumping stations ed P Akimov, N Vatin, A Tusnin and A Doroshenko E3S Web Conf. 263 02030

  16. Glovatskii O, Ergashev R, Nasirova N, Rashidov J and Kholbutaev B 2023 Experimental tests of submersible vane pumps ed D Bazarov E3S Web Conf. 401 05065

  17. Dzhurabekov A, Rustamov S, Nasyrova N and Rashidov J 2021 Erosion processes during non-stationary cavitation of irrigation pumps ed D Bazarov E3S Web Conf. 264 03016

Mualliflar haqida

Jaloliddin I. Rashidov
Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari institute” Milliy tadqiqot universiteti, Uzbe ikromjon alijonov Mexanizatsiyalash Muhandislari Instituti
Behzod B. Ergashev
Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti, Uzbe ikromjon alijonov Mexanizatsiyalash Muhandislari Instituti
Asadbek U. Mamatqulov
Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti, Uzbe ikromjon alijonov Mexanizatsiyalash Muhandislari Instituti

Litsenziya

Qanday iqtibos keltirish kerak

Markazdan qochma nasoslarda ishchi g‘ildirak va oqim sohasi mutanosibligini ta’minlashning matematik modeli va hisobi. (2026). Irrigatsiya Va Melioratsiya, 12(2), 11-22. https://doi.org/10.35938/IM-2026-12-00002

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.


ISSN 2181-1369 (Online)