Sirpanib kesish jarayonida pichoqli rolik parametrlarini optimallashtirish (Irrigatsiya va melioratsiya, 2026)
Ushbu tadqiqot qishloq xo‘jaligi tizimlarida tuproq kesaklarini maydalash samaradorligini oshirish maqsadida aylanuvchi rolikka o‘rnatilgan pichoq yordamida amalga oshiriladigan sirpanib kesish mexanizmining qat’iy nazariy asoslarini ishlab chiqadi. Tadqiqotda kesuvchi qirraning tangensial va burchak tezligi komponentlari o‘rtasidagi kinematik bog‘liqlikka, shuningdek, kontakt nuqtasi dinamikasi hamda o‘zgaruvchan kesish radiusining chiziqli bo‘lmagan ta’siriga alohida e’tibor qaratilgan. Bundan tashqari, sirpanib kesish sharoitida samarali charxlash (oldingi) burchagining kinematik o‘zgarishi va uning kuchlanish-deformatsiya jarayonining lokalizatsiyasi, yemirilishning boshlanishi hamda kesish qarshiligining o‘zgarishiga ta’siri batafsil yoritilgan. Nazariy jihatdan isbotlanganki, tangensial tezlik komponentining qo‘shilishi yuklanishning asosan siqilish rejimidan siljish (kesuvchi) deformatsiyasi ustun bo‘lgan yemirilish mexanizmiga o‘tishini ta’minlaydi. Ushbu o‘tish asbob va material o‘rtasidagi samarali kontakt yuzasini sezilarli darajada kamaytiradi, kuchlanishlarning to‘planishini kuchaytiradi hamda namligi past, mo‘rt tuproq agregatlarida mikro yoriqlarning hosil bo‘lishi va rivojlanishini jadallashtiradi. Analitik modellashtirish va parametrik optimallashtirish asosida pichoq–rolik tizimining optimal geometrik va kinematik parametrlari, jumladan pichoqning og‘ish burchagi, rolik diametri hamda ilgarilanma harakat tezligi aniqlangan. Olingan natijalar ushbu parametrlarning oqilona uyg‘unlashtirilishi kesish qarshiligini sezilarli darajada kamaytirishini, maydalanishning bir xilligini yaxshilashini hamda solishtirma energiya sarfini pasaytirishini ko‘rsatdi. Umuman olganda, tadqiqot natijalari energiya tejamkor tuproqqa ishlov berish mashinalarini loyihalash va optimallashtirish uchun mexanik jihatdan asoslangan hamda miqdoriy tasdiqlangan ilmiy asos yaratadi va barqaror hamda yuqori samarali qishloq xo‘jaligi texnologiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.