Gidroelektr stansiyasining o‘z ehtiyojlarini elektr energiyasi bilan ta’minlashda fotoelektrik qurilmadan foydalanish: Bo‘zsuv gidroelektr stansiyasi misolida (Irrigatsiya va melioratsiya, 2026)
Gidroelektr stansiyalarining o‘z ehtiyojlari tizimini elektr energiyasi bilan ta’minlash uchun quyosh fotoelektrik qurilmalaridan foydalanishning maqsadga muvofiqligi iqtisodiy samaradorlikni baholashga asoslanadi. Ushbu samaradorlikning asosiy ko‘rsatkichi talab etiladigan kapital qo‘yilmalar hamda erishiladigan texnik-iqtisodiy samara o‘rtasidagi nisbat bilan belgilanadi. Iqtisodiy samaradorlikni baholash vazifasi murakkab hisoblanadi, chunki bunda loyiha yechimlarining o‘ziga xos xususiyatlari, yordamchi tizimlarning ish rejimlari, quyosh fotoelektrik qurilmalarining ekspluatatsiya sharoitlari va boshqa ko‘plab omillarni hisobga olish talab etiladi. Mazkur tadqiqotning maqsadi gidroelektr stansiyasining yordamchi ehtiyojlarini elektr energiyasi bilan ta’minlashda quyosh fotoelektrik qurilmalarini qo‘llash imkoniyatini ularning iqtisodiy samaradorligini baholash asosida asoslab berishdan iborat. Tadqiqot davomida quyidagi usullardan foydalanildi: mazkur mavzu bo‘yicha mavjud ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish va umumlashtirish, tizimli tahlil, turli tipdagi elektr stansiyalariga oid ma’lumotlarni yig‘ish hamda ularning iqtisodiy samaradorligini hisoblash. Bo‘zsuv gidroelektr stansiyasi sharoitlari uchun olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, energiya tizimi tarkibida, asosan issiqlik elektr stansiyalariga tayangan holda ishlaydigan gidroelektr stansiyaning o‘z ehtiyojlarini qoplashda quyosh fotoelektrik qurilmasidan foydalanish maqsadga muvofiqdir. Bunday holatda iqtisodiy samaradorlik avtonom rejimda ishlaydigan gidroelektr stansiyaga nisbatan 1,5–2 baravar yuqori bo‘ladi. Tadqiqot doirasida gidroelektr stansiyasining o‘z ehtiyojlari tizimi tahlil qilindi hamda energiya, iqtisodiy va ekologik samaradorlikni oshirish maqsadida quyosh fotoelektrik qurilmalaridan foydalanish samaradorligini baholash metodikasi ishlab chiqildi. Tadqiqot metodologiyasi nazariy va empirik usullar uyg‘unligiga asoslanib, ilmiy adabiyotlar va me’yoriy hujjatlarni tahlil qilish hamda mavjud ma’lumotlarni umumlashtirishni o‘z ichiga oladi. 300 kVt quvvatga ega quyosh fotoelektr stansiyasi loyihasi gidroelektr stansiyasining o‘z ehtiyojlarini to‘liq qoplaydi, yiliga 25–28 ming AQSh dollari miqdorida iqtisodiy samara ta’minlaydi, investitsiya xarajatlari 7,5–8,3 yil ichida qoplanadi hamda obyektning energiya samaradorligi, energetik mustaqilligi va ekologik xavfsizligini oshiradi. Umuman olganda, quyosh fotoelektrik generatsiyasini gidroelektr stansiyasining o‘z ehtiyojlari tizimiga integratsiya qilish modernizatsiyaning samarali yo‘nalishi hisoblanib, barqaror elektr ta’minotini, obyektning ishonchli ishlashini, energiya samaradorligini oshirishni hamda zamonaviy ekologik xavfsizlik talablariga muvofiqligini ta’minlaydi.